Çfarë do të thotë ndërgjegjja ndaj përgjegjësisë?

Dijetarët tanë e përkufizojnë mesulijetin (përgjegjësinë) si marrjen parasysh nëse një person i përmbush detyrat e tij dhe nëse besimi, puna, fjalët, veprat dhe sjelljet e tij janë të drejta. Në fakt, një nga veçoritë më të rëndësishme që i dallon njerëzit nga gjallesat e tjera është kjo ndjenjë përgjegjësie tek ata. Në fakt, njeriu është një krijesë e përgjegjshme dhe me besim, me arsye dhe vullnet.

Besimtari është një person me përgjegjësi. Ai ka përgjegjësi ndaj Allahut, Pejgamberit dhe të gjithë muslimanëve. Kjo përgjegjësi shfaqet në formën e vrapimit për Allahun kur është e duhur, dhe shfaqjes së moralit të mirë kur është e nevojshme.

Çdo musliman besimtar duhet ta mbajë premtimin ndaj Allahut dhe të veprojë me vetëdije për këtë përgjegjësi. Pra, çfarë i premtuam Zotit? Kur mendojmë për premtimin që i kemi bërë Zotit1tonë se Ai është Zoti ynë dhe për faktin se jemi dërguar për adhurim dhe robëri, kuptojmë më mirë se çfarë lloj përgjegjësie kemi. Zoti ynë thotë:

“Ndërsa All-llahut, që i patën dhënë besën qysh më parë se nuk do t’ia kthejnë shpinën, si edhe për obligimin ndaj All-llahut, do të përgjigjen.” (Ahzab, 33/15)

Komentuesit (mufessirët) tanë kanë thënë se një nga qëllimet e shprehjes “ikje nga armiku” në ajet është braktisja e vrapimit për Allahun. Në fakt, i Dërguari i Allahut thotë se një nga shtatë mëkatet më të mëdha është ikja nga fusha e betejës në luftën për Allahun. Sidomos në këtë kohë, është një nga përgjegjësitë më të mëdha të një muslimani që të bëjë përpjekje për të madhëruar emrin e Allahut. Kjo përpjekje është një pasqyrim shumë i rëndësishëm i besëlidhjes dhe premtimit të përshkruar në vargun e mësipërm. Nuk duhet harruar se Zoti ynë do t’u kërkoj llogari të gjithë muslimanëve për gjërat që mundën t’i bënin por nuk i bënë. Zoti ynë e përshkruan këtë si vijon:

“All-llahu askë nuk e ngarkon përtej mundësive të veta. Është në dobi të tij e mira që e bën, kurse e keqja në dëm të tij.” (Bekare, 2/286)

Një person që ka një ndjenjë të fortë përgjegjësie nuk e harron kurrë këtë ajet dhe vepron në përputhje me rrethanat. Ky ajet jo vetëm që mbart një paralajmërim serioz për këdo që është përgjegjës dhe dëshiron t’i shërbejë fesë së tij, por tregon edhe një kriter shumë të rëndësishëm: Faktin e të dhënit llogari [para Allahut] për çështje që mund të përballohen.

1 Shih. A’râf, 7/172.

Pa dyshim, nimeti (bekimi) më i madh që Allahu i Madhëruar i ka dhënë robit të Tij besimtar është nimeti i besimit. Dihet se çdo bekim kërkon mirënjohje nga lloji i vet. Mirënjohja e bekimit të besimit do të jetë e mundur duke e çuar këtë bekim në gjokset e të tjerë nevojtarëve. Përgjegjësia më e madhe e një besimtari është kjo ndjenjë dhe ky mendim. Kjo detyrë e nderuar, e cila dikur përfaqësohej nga sahabët, tani është ngarkuar mbi supet e gjokseve besnikë të sotëm si një bekim nga Zoti ynë. Natyrisht, marrja e rolit të sahabëve është një detyrë shumë e rëndë, por e nderuar.

Besimtar me ndjenjë përgjegjësie është njeriu që e realizon detyrën, që i kërcon shtylla kurrizore nën peshën e robërisë dhe që jeton çdo çast i përkulur me vetëdijen e adhurimit. Në fakt, Profeti tha: “Po ta dinit atë që di unë, do të qanit shumë dhe do të qeshnit më pak!”2 Ai rënkonte nën këtë detyrë dhe përgjegjësi të rëndë të robërisë së tij. Po ne? Pra, në çfarë situate jemi? Sa të vetëdijshëm jemi ne për përgjegjësitë tona?

Të mos harrojmë se, me shprehjet e hollësishme të Fethullah Gylenit, ne duam të sjellim një frymë krejt të re në botën tonë, të thurur nga dashuria për besimin, njerëzimin dhe lirinë, dhe ne jemi nën pergjegjësinë të përgatisim terrenin për filiza të rinj në përputhje me pastërtinë e rrënjëve të një peme të zhvilluar dhe të bekuar që është rritur mbi këto parime. Padyshim që përmbushja e një përgjegjësie të tillë është vetëm në përputhje me ekzistencën e heronjve që do të mbrojnë fatin e vendit, historinë, fenë, zakonet dhe të gjitha vlerat e shenjta të njerëzimit... Kjo do të varet nga heronjë që janë plot dashuri për diturinë, që jetojnë në tension me idenë e rindërtimit dhe ndërtimit, më të sinqertë se sa të sinqertët, fetarë, atdhetarë dhe gjithmonë në detyrë me ndjenjë përgjegjësie.

Rruga jonë është rruga e drejtë, mendimi ynë është të “mbajmë dhe realizojmë të drejtën”, dhe qëllimi ynë është që me hapjen dhe mbylljen e syve tanë të kërkojmë pëlqimin e Allahut. Në fakt, të qenit i tillë do të thotë të tregosh besnikërinë ndaj qenies sonë njerëzore dhe urtësi ndaj vullneteve tona. Ne e konsiderojmë veten të detyruar (përgjegjës) t’u tregojmë rrugët e shkencës, artit, moralit dhe urtësisë atyre që zgjohen nga burimi i një sistemi, baza, themeli, drita dhe burimi i fuqisë së të cilit janë besimi dhe dashuria dhe e konsiderojmë veten skllevër të këtij misioni që nuk pranojnë lirinë.3

Pra, duhet të lëmë mënjanë rehatinë dhe vetëkënaqësinë dhe të heqim qafe idenë e ligë “kujt i bëhet vonë” dhe të përmbushim përgjegjësitë tona.

Ndjenja e përgjegjësisë së Pejgamberit dhe shokëve të tij

Pejgamberi (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) ishte aq i vetëdijshëm për peshën e përgjegjësisë së tij, saqë kur u shpall sureja Hud, fijet e bardha në mjekrën e tij të bekuar filluan të shtoheshin brenda një kohe të shkurtër. Sahabët e pyetën atë:

“O i Dërguari i Allahut, mjekra jote e bekuar ka filluar të zbardhet kohët e fundit?” I Dërguari iu përgjigj kështu:

“Më ka thinjur surja Hud.” Ata pyeten përseri:

“Cili ajet?” Pejgamberi u përgjigj:

“Festekim kema umirt/Ti vazhdo rrugës së drejtë siç je urdhëruar!” (Hud, 11/112) 2 Buhârî, Kusuf, 2.

3 M. Fethullah Gülen, Ruhumuzun Heykelini Dikerken, fq. 75.

Profeti ynë, personi me përgjegjësinë më të madhe, e theksoi ndjenjën e përgjegjësisë tek bashkëbiseduesit e tij në çdo fazë të mesazhit të tij. Sepse njerëzit me ndjenjë përgjegjësie veprojnë me vetëdije dhe kujdes.

Pejgamberi tha se njerëzit janë përgjegjës, ndonjëherë në një mënyrë që përfshin të gjithë muslimanët, dhe ndonjëherë në një mënyrë që përfshin një komunitet të caktuar në një masë më të madhe ose më të vogël. Ndonjëherë ai i kujtonte një personi të vetëm përgjegjësinë e tij. Tani do të japim disa shembuj në lidhje me temën tonë.

Profeti ka thënë se individi ka përgjegjësi në të gjitha nivelet e shoqërisë dhe nuk e ka përjashtuar askënd: “Secili prej jush është bari dhe secili prej jush është përgjegjës për atë që ka në dispozicion: kreu i shtetit është bari dhe është përgjegjës për atë që ka në pushtetin e tij. Çdo individ është bariu i familjes së tij dhe është përgjegjës për familjen e tij. Gruaja është bariu i shtëpisë së burrit të saj dhe është përgjegjëse për kujdesin e tyre. Shërbëtori është bariu i pasurisë së zotërisë të tij dhe është përgjegjës për ata që janë nën kontrollin e tij. Secili prej jush është bari dhe secili prej jush është përgjegjës për ‘kopen’ e tij.”4

Nga kjo perspektivë çdo musliman është përgjegjës për udhëzimin dhe thirrjën në të. Hadithi: “Kush sheh diçka të keqe le ta rregullojë me dorë. Nëse nuk ka mundësi, le ta korrigjojë me gjuhën e tij. Nëse nuk është në gjendje ta bëjë këtë, të paktën le ta urrejë me zemër”5tregon pikërisht këtë përgjegjësi.

Zotëria ynë (a.s.), i cili i kushton shumë rëndësi mësimit dhe mësimdhënies së dijes, u ndal fillimisht në masat e përgjegjësisë para masave të tij praktike për këtë çështje. Paralajmërimet e përgjegjësisë për këtë çështje kanë vazhduar edhe gjatë fazës së zbatimit. Prandaj, nuk është e mundur të fillohet dhe të përfundojë ky proces në një vend. Sepse shoqëria në atë periudhë nuk ishte në një strukturë fikse, por kishte një natyrë vazhdimisht të rinovuar, në ndryshim dhe në zhvillim. Anëtarët e shoqërisë nuk ishin konstantë, janë shtuar vazhdimisht. Kjo kërkon përsëritjen e dijesthelbësore për të sapoardhurit në shoqëri.

Profeti ka shumë fjalë që tregojnë përgjegjësinë në aspekte të ndryshme. Siç dihet, një levizje (organizim, punë) bëhet e synuar dhe e dobishme nëse është e disiplinuar me ndjenjën e përgjegjësisë. Përndryshe, nga një levizje pa disiplinë të përgjegjësisë lindin anarkia dhe kaosi. Pejgamberi (a.s.) gjithashtu i bëri të pjekur individët rreth tij me një ndjenjë përgjegjësie dhe i bëri ata një element të dobishëm të shoqërisë. Është e mundur të shihen gjurmët e ndjenjës së përgjegjësisë të mësuar dhe të ngulitur nga Profeti në të gjitha veprimet dhe jetët e sahabëve.

Profeti po nguliste përgjegjësi tek shokët e tij në çështjen e thënies së të vërtetës dhe realitetit. Një nga sahabët, Mus’ab b. Umair (r.a.). Mus’abi ishte djali i një familjeje të pasur mekkase, një i ri i sjellshëm, i qytetëruar dhe shumë i pashëm. I braktisi të gjitha pasuritë e familjes dhe u bë musliman.

Pas Betimit të Parë të Akabesë, Profeti dërgoi Mus’ab b. Umejrin, së bashku me muslimanët e Medinës, për të lexuar Kur’anin dhe për t’ua mësuar Islamin. Mus’abi ishte duke qëndruar në shtëpinë e Es’ad bin Zurare (r.a.) në Medine.

Mus’abi, një njeri me përgjegjësi, i cili bëri të gjitha përpjekjet e tij për të shpjeguar Islamin, po takohej me fisnikët e Medinës nën drejtimin e Es’ad bin Zurare dhe po fliste

4 Buhârî, Xhuma, 11; Muslim, Imâret 20; Ebû Dâvûd, Haraxh, 1.

5 Muslim, Iman, 78.

për Islamin. Shumë njerëz në Medine ishin bërë muslimanë. Por për një përhapje të gjerë, disa nga të shquarit e Medinës duhej të pranonin Islamin.

Sa’d b. Muadh, prijësi i fisit Evs, ende nuk ishte bërë musliman dhe ishte i shqetësuar nga përhapja e Islamit. Ai dërgoi Usejd b. Hudejrin, i cili gjithashtu ishte një nga krerët e fisit të tij, për të penguar Mus’abin. Ai nuk e la pa i thënë Mus’abit: “Po të mos ishte Es’ad b. Zurare, djali i tezes sime, e di se çfarë do t’i bëja!”

Usejdi i zemëruar erdhi në vendin ku ndodheshin Mus’abi dhe Es’adi. Kur Es’adi e pa Usejdin që po vinte, ai i tregoi Mus’abit se ai ishte zotëria i popullit të tij. Usejdi tha i zemëruar: “Pse erdhët tek ne? Ju po mashtroni disa injorantë dhe të dobët! Nëse nuk dëshiron të humbasësh jetët tënde, largohu menjëherë!”

Mus’abi tha: “Prit një minutë, ulu. Dëgjoni fjalën tonë, kuptoni qëllimin tonë; Nëse të pëlqen, do ta pranosh, nëse jo, atëherë do ta parandalosh”, u përgjigj ai me shumë dashamirësi.

Usejdi tha: “Ke të drejtë” nguli shtizën e tij në tokë dhe u ul pranë tyre.

Mus’abi i foli atij për Islamin dhe recitoi disa ajete nga Kur’ani.

Usejdi nuk mundi ta mbante veten dhe tha: “Sa fjalë e bukur, kaq e mirë!” dhe “Më thuaj çfarë duhet bërë për të hyrë në këtë fe?” pyeti ai.

Mus’abi dhe Es’adi thanë se për t’u bërë musliman, ai duhej të lahej, të pastronte rrobat, të shqiptonte fjalën e shehadetit dhe të falej. Usejdi bëri atë që quhet dhe u bë musliman.

Pastaj tha: “Do të shkoj, do të dërgoj dikë tek ju. Nëse edhe ai vjen në besim, nuk do të ketë njeri që nuk ka besuar në këtë qytet”, tha ai dhe u largua; Ai shkoi te Sa’d bin Muadhi dhe njerëzit e tij.

Sa’d, “ç’po bën?” e pyeti ai?

Usejdi (r.a) tha: “U thashë atyre dy burrave atë që duhej thënë. Pasha Allahun, nuk pashë asnjë të keqe tek ata.”

Sa’di tha: “Pasha Allahun, nuk më solle ndonjë lajm të kënaqshëm.” Tha dhe shkoi drejt e te Mus’abi dhe Es’adi. Ai i zemëruar tha: “O Es’ad! Po të mos kishim lidhje me ty, nuk do të mund t’i toleroja dhe t’i duroja gjërat e shëmtuara që i fute kështu fisit tonë”.

Mus’abi iu drejtua me të njëjtën ëmbëlsi: “Prit një moment. Uluni dhe dëgjoni, kuptoni dhe nëse ju pëlqen, do ta pranoni, nëse nuk e bëni, ne do të heqim dorë nga propozimi që e shihni si të shëmtuar”, u përgjigj ai me mirësjellje.

Pastaj Sa’di u ul dhe filloi të dëgjojë fjalët e Mus’abit. Mus’abi i shpjegoi atij se çfarë do të thotë feja islame dhe lexoi pjesë nga Kur’ani.

Teksa po lexohej Kur’ani, fytyra e Sa’dit ndryshoi papritur. Në fytyrën e tij u shfaqën shenja besimi. Menjëherë tha “Çfarë po bënit kur hytë në këtë fe?”

Mus’abi i shpjegoi atij parimet dhe sjelljet e fesë islame. Ai u bë musliman duke shqiptuar edhe shehadetin.

Me këtë stil të ëmbël dhe të butë të Mus’abit dhe përpjekjeve të tij të sinqerta, nuk mbeti shtëpi në Medine ku të mos hynte Islami.6

Natyrisht, mus’abët e sotëm mund të nxjerrin shumë mësime nga kjo ngjarje.

6Ibn Hishâm, Sîre, 1/275-277.

Fryma e përgjegjësisë duhet të jetë gjithmonë e gjallë

Kur thuhet “kujt i bëhet vonë”, mendohet për dialogun mes Kanunit dhe Jahja Efendiut, një prej miqve të Zotit të kohës.

Jahja Efendi, një nga dijetarët e mëdhenj islamë, dhe Sulejmani i Madhërishëm janë vëllezërit e tij birësues. Jahja Efendi është një person të cilit i pranohen lutjet dhe është një njëri me dhunti dhe i virtytshëm.

Një ditë, Kanuni pyet veten se si do të përfundojë Perandoria Osmane dhe i shkruan Jahja Efendiut:

“Vëlla, ti ke njohuri për sekretet hyjnore. Jini të sjellshëm dhe na tregoni se cili do të jetë fati i osmalive.” Jahja Efendi, i cili lexoi pyetjen, shkroi në një copë letër: Ai shkruan “vëllai im, kujt i bëhet vonë” dhe ia dërgon sulltanit. Kanuni, që lexon përgjigjen, habitet. Menjëherë shkon në shtëpizën e Jahja Efendiut, e cila ndodhet pranë parkut të sotëm Yıldız. Me trishtimin për të bërë një pyetje dhe për të mos marrë një përgjigje:

“Vëlla, çfarë është kjo? Nuk iu përgjigj pyetjes sonë. Apo kemi bërë një gabim?” pyet ai.

“Ne jemi përgjigjur.” thotë Jahja Efendi, “Megjithatë, jam i habitur që ju nuk mund ta kuptoni këtë.”

“Si jeni përgjigj?

“Vellai im! Padrejtësia dhe zullumi u përhap në një gjendje, dhe ata që e dëgjojnë dhe e shohin këtë thonë: “kujt i bëhet vonë!”, nëse nuk pengojnë; nëse një bari ha një dele, jo një ujk, dhe ata që e dinë nuk thonë të vërtetën; nëse britmat e të varfërve, nevojtarëve dhe të huajve ngjiten në qiell dhe askush nuk i dëgjon veç gurëve, atëherë prisni që brezi juaj të shkatërrohet! Shprazen (vidhen) pasuritë, ushtari nuk bindet, atëherë është koha kur do shkatërroheni.”

Me fat janë ata që kuptojnë se janë njerëz dhe kanë një ndjenjë të lartë përgjegjësie. Ata nuk mund të thonë “ç’më intereson mu!” Kur sheh një plagë të gjakosur, i digjen mushkëritë, nuk mund ta injorojë, i vjen turp nga Allahu, ndërgjegjja e tyre ndjen presionin e shpirtërores së Pejgamberit, prandaj ata nuk i lënë të pa zot emanetet [çështjet] e shenjta që u janë besuar.7

7 Mehmet Akar, Mesel Ufku, fq. 104.

Ata që të kërkuan dorëheqjen nga ti edhe ne dhamë dorëheqjen nga ata!

Sa herë që poeti ynë kombëtar Mehmet Akif Ersoj shkon në Xhaminë Sulltan Ahmed, ndeshet me një të moshuar që qan me të dy sytë. Kur ky i moshuar i tregoi për një ngjarje shumë interesante që i kishte ndodhur, Mehmet Akif Ersojit i bëri shumë përshtypje kjo dhe bisedën mes tij dhe të moshuarit e rrëfeu si më poshtë:

Unë isha duke shkuar në xhaminë e Sulltan Ahmetit për të falur namazin e sabahut. Çdo mëngjes, sado herët të shkoja, shihja një plak me flokë të bardha, ulur në njërën anë të mihrabit, duke qarë pa pushim, pa shpresë dhe i dëshpëruar.

Ai qan aq shumë sa nuk kam gjetur asnjë moment ku ai të mos qajë. Isha shumë kurioz për arsyen e kësaj. Më në fund, një ditë, iu afrova atij të moshuarit dhe i thashë: “I nderuar, pse po qan kaq shumë? A mund të jetë një njeri kaq i pashpresë nga mëshira e Allahut? Më pa me sy të përlotur dhe më tha:

“Mos më bëj të flas! Zemra gati sa më ndaloi!” tha. Kur unë insistova që të ma tregonte, ai tregoi ngjarjen që i kishte ndodhur duke qarë:

“Zotëri, unë, isha major në ushtri gjatë kohës së Sulltan Abdulhamid Khanit. Unë kisha një njësi nën komandën time. Këtë detyrë ushtarake e vazhdova deri në vdekjen e nënës dhe babait tim. Por kur ata vdiqën, unë doja të jepja dorëheqje. Sepse kishim shumë pasuri. Unë shkrova një letër dorëheqjeje dhe e dërgova në zyrën e vezirit të madh, për të qenë në krye të kësaj pasurie dhe për t’u kujdesur për të që të mos shkojë dëm. Në kërkesën time thashë:

“Nëna dhe babai im kanë ndërruar jetë të dy. Ne kemi dyqane në filan vendi dhe pasuri të paluajtshme në filan vendi. Si rezultat, ka nevojë për një mbikëqyrës që do të kujdeset për to dhe do të qëndrojë pranë dyqaneve për të drejtuar punët tregtare. Me këtë rast, nëse pranohet, dëshiroj të jap dorëheqjen nga posti im.”

Pak kohë pasi shkrova këtë kërkesë, mora një letër direkt nga sulltani. I emocionuar e hapa letrën dhe e lexova. Aty shkruhej që dorëheqja ime nuk pranohej. U kuptua se letra ime e dorëheqjes i ishte dërguar vetë sulltanit. E rishkrova letrën time të dorëheqjes dhe e dorëzova sërish. Por përsëri mora të njëjtën përgjigje. Pas kësaj, mendova se do të shkoja personalisht para sulltanit dhe do të flisja me të dhe do të jepja dorëheqjen time. Abdulhamid Khan ishte vërtet një sulltan shumë i fuqishëm. Kisha qëndruar në një vend për një kohë të gjatë si detyrë me ndihmësin e tij. Kur na tregonte për gjendjen e sulltanit, thoshte: “Ata në të djathtë dhe në të majtë të karrocë thuajse kishin frikë të merrnin frymë, ndërsa Abdulhamidi ishte duke hipur në karrocë”. Allahu e mëshiroftë, Abdulhamid Khan ishte një person i shenjtë. Kështu shkova para atij sulltani të fuqishëm dhe madhështor për të shpjeguar situatën time dhe thashë::

Arsyen e dorëheqjes time e shpjegova duke thënë: “O sunduesi ynë, do të kërkoj që ta pranosh dorëheqjen time, ndërkohë që situata ime është e tillë”.

Ai mendoi thellë për të për një kohë. Nga pamja e tij mund të kuptoja se ai nuk donte që unë të jepja dorëheqjen. Kur e ndjeva këtë, u bëra pak më këmbëngulës për të dhënë dorëheqjen. Abdulhamid Khan (i qoftë grada në Xhennet), kur pa që unë insistova kështu, e ktheu shikimin nga unë, me një qëndrim të zemëruar dhe sikur po më shtynte me shpinë mu drejtua:

“Në rregull pra, je i liruar atëherë.”

Sigurisht që u gëzova shumë që u pranua dorëheqja ime. Dhe pa humbur kohë u ktheva në vendlindje dhe fillova punën. Pastaj një natë pata një ëndërr mahnitëse. Të gjitha ushtritë në botë u mblodhën dhe u inspektuan. Pejgamberi ynë (salallahu alejhi ue selem) po inspektonte personalisht të gjitha ushtritë që luftonin në lindje dhe perëndim të vendit për të luftuar betejën përfundimtare.

Pejgamberi qëndronte para Pallatit Yëldëz dhe e gjithë ushtria po kalonte nga prania e Pejgamberit dhe po e kontrollonte me disiplinë të madhe. Në atë kohë aty ishin edhe të njohurit e sulltanëve osmanë. Sulltan Abdulhamid Khan po qëndronte menjëherë pas Zotërisë së Universit (a.s.), me respekt të thellë. Të gjitha ushtritë kalonin nëpër paqe një nga një. Pastaj ishte radha e njësisë nën komandën time në krye të së cilës qëndroja para se të jepja dorëheqjen. Por duke qenë se nuk kishte komandant në krye të njësisë, ushtarët u shpërndanë.

Duke parë këtë situatë, Pejgamberi iu drejtua Abdulhamidit dhe i tha:

“O Abdulhamid! Ku është komandanti i kësaj ushtrie?!” Pas kësaj, Sulltan Abdulhamidi, duke ulur kokën në siklet, i tha Pejgamberit:

“O i Dërguari i Allahut! Komandanti i kësaj ushtrie dha dorëheqjen. Ne e bëmë atë të japë dorëheqjen sepse ai insistoi shumë për këtë çështje.” Pas kësaj, i Dërguari i Allahut tha: “Ata që të kërkuan dorëheqjen nga ti edhe ne dhamë dorëheqjen nga ata”. Tani më thuaj nëse unë nuk qaj, kush duhet të qajë!

Çfarë duhet të ketë kujdes një besimtar për t’i shërbyer fesë dhe vendit të tij?

Çfarë mjetesh dhe përgatitje duhet të ketë një besimtar që ka vetëdije përgjegjësie dhe zemra e të cilit rreh në çdo moment për t’i shërbyer fesë, vendit dhe kombit të tij? Tani le të përpiqemi t’i përgjigjemi kësaj pyetjeje.

Së pari, ne duhet të mësojmë fenë tonë. Për këtë, njohuritë themelore fetare duhet të lexohen nga burime të sakta. Natyrisht, nuk mjafton vetëm të dish. Së bashku me dijen, është gjithashtu e rëndësishme që ajo njohuri të pasqyrohet në jetë, domethënë ta jetosh atë. Para së gjithash, një person i përgjegjshëm është i detyruar ta mësojë fenë e tij në kuadrin e besimit të Ehli Sunnetit dhe të jetojë atë që ka mësuar.

Një tjetër gjë është të jesh i durueshëm. Si në të gjitha çështjet, udhërrëfyesi ynë është, sigurisht, Zotëriu ynë (a.s.) në informimin e njerëzve për të drejtat dhe të vërtetat. Kur shikojmë jetën e tij ndriçuese, shohim se Profeti ishte shumë i duruar në këtë çështje.

Pejgamberet, të cilët janë robërit më të dashur të Allahut, janë më të sprovuarit. Pavarësisht kësaj, ata kanë treguar durimin më të madh ndaj të gjitha këtyre halleve dhe fatkeqësive. Për hir të shërbimit ndaj vendit dhe kombit, sigurisht që besimtarit mund t’i dalin shumë pengesa. Pra, ata duhet të dinë të kapërcejnë të gjitha llojet e pengesave me durim, siç e pamë në jetën e pejgambereve tanë (alejhimus-selam).

Rrugëve nëpër të cilat do të kalonte i Dërguari i Allahut (a.s.) u vendosën gjemba, në kokën e tij i vendoseshin trefish ndërsa falej dhe të gjitha llojet e ofendimeve shiheshin si ofendime ndaj tij. Përkundër gjithë kësaj, ai udhëtonte në të gjithë Mekkën, tendë pas tendë, rrugë më rrugë, për të qenë i dobishëm në drejtimin e njerëzve me vendosmëri dhe durim të madh.

Një nga gurët themelorë më të rëndësishëm në mesazhin e Pejgamberit të Islamit është toleranca dhe butësia. Kur’ani përshkruan tolerancën dhe butësinë e qasjes së Muhammedit (a.s.) ndaj njerëzve me fjalët e mëposhtëm:

“Ti je i butë ndaj atyre vetëm nga mëshira e All-llahut, por sikur të ishe i ashpër dhe hijerëndë do të iknin prej rrethit tënd. Prandaj faljau dhe lutu të jenë të falur dhe konsultohu me ata në punë. E kur të vendosish, atëherë mbështetu tek All-llahu. All-llahu, me siguri, i don ata të cilët mbështeten tek Ai.” (Ali-Imran, 3/159)

Hilmi (butësia) është një çelës ndriçues që i është dhënë Pejgamberit për të hapur zemrat e ndryshkura të njerëzve. Me këtë çelës ai hapi dyert e shumë gjokseve. “Hape gjoksin të gjithëve sa të mundesh, le të jetë si oqeanet! I tensionuar me besim dhe për njeriun dashuri ndje; Le të mos jetë një zemër e trishtuar që nuk i intereson dhe që nuk ia zgjat dorën..! Duartrokitni të mirët me mirësinë e tyre; tregohuni të matur me zemrat besimtare; Afrojuni jobesimtarëve aq butë sa inatet dhe urrejtjet e tyre do të shkrihen dhe do të jeni gjithmonë Mesihu në frymën e tyre..! Të keqen largoje me të mirë; Mos të të shqetësoj sjellja e vrazhdë! Secili pasqyron karakterin e tij me veprimet e tij. Ju zgjidhni rrugën e tolerancës dhe tregohuni të mëshirshëm ndaj atyre që nuk e njohin moralin..! Të duash dashurinë dhe të jesh armiqësor ndaj armiqësisë është cilësia më e mirë e një zemre të mbushur me besim. Urrejtja ndaj të gjithëve është ose një zemër e kapluar nga djalli

ose vepër çmendurie. Ti duaje njeriun; mahnitu pas njerëzores..!”8 Kështu dhe ne duhet të jemi të moderuar me ndjenjat dhe mendimet tona.

Një tjetër çështje me rëndësi; Ne shohim se në qasjen e Profetit tonë ndaj njerëzve, ai e shpjegoi Islamin gradualisht (tedrixhi), pra fazë fazë, hap pas hapi. Nëse një person që mund të mbajë njëzet kilogramë ngarkohet me një ngarkesë prej pesëdhjetë kilogramësh, mund t’i shkaktojë lëndim atij personi. I Dërguari i Allahut veproi sipas nivelit të bashkëbiseduesve të tij dhe i shpjegoi të vërtetat fetare jo të gjitha përnjëherë, por me praktikë dhe dashuri, duke hedhur kështu bazat që zemrat e njerëzve të ngrohen ndaj Islamit.

Duhet të nënvizojmë edhe këtë pikë: Besimtari duhet ta kryejë detyrën e tij në kuadrin e shkaqeve, të tjerat t’ia lërë Allahut dhe nuk duhet të lëkundet nga krenaria dhe mburrja kur ka sukses. Përkundrazi, ai duhet të veprojë me ndjenjën dhe mendimin se Allahu është Ai që dhuron gjithçka dhe se asgjë nuk mund të ndodhë pa ndihmën e Tij.

Së fundi, vëmendje maksimale duhet t’i kushtohet jetës së adhurimit, ibadeteve nafile si tehexhxhudi dhe evvabin duhet të praktikohen së bashku me pesë namazet ditore, nuk duhet lënë pas dore leximi i xhevshenit dhe tesbihati dhe jeta e përditshme duhet të bazohet në vetmohim/vetë-diciplinë (zuhd) dhe devotshmëri (takva).

8 M. Fethullah Gülen, Ölçü veya Yoldaki Işıklar, fq. 101.

Merrni ato shkopinj në duart tuaja, ne e merituam këtë rrahje!

Arsimi dhe kultura kombëtare duhet të theksohen të paktën po aq sa kurset e tjera nëpër shkolla, që të rriten breza me shpirt të fortë dhe karakter të fortë që do ta kthejnë atdheun në parajsë. Arsimi (ta’lim) është një gjë, edukata (terbije) është një tjetër gjë. Shumica e njerëzve mund të jenë mësues, por shumë pak janë edukatorë. Të qenit mësues varet nga ndjenja e përgjegjësisë mbi supin tuaj në çdo kohë, dhe nga të qenit i dyfishtë me vuajtje dhe sprova. Sepse të qenit me ndikim në zemrat e bashkëbiseduesve varet nga një cilësi e tillë përfaqësimi. Këtu është një shembull i jetës reale:

Hajdar Beu erdhi te drejtori Nevzat:

“Ata u larguan përsëri. I kemi këshilluar edhe më parë. Nuk bëjnë punë fjalët. Ky është i treti…” Ai pyeti:

“Pse po largohen?”

“Une nuk e di. Ata kanë një dëshirë të bëjnë një jetë endacake.”

“Si i ke gjetur më parë?”

“Një herë i kemi kapur në garazhdë dhe i kemi sjellë. Në rastin e dytë që shpëtuan, i zuri gjumi në ulëset e parkut. Duke qenë se kishte gjendje ushtarake, ushtarët që patrullonin në orar natën i panë dhe i morën, pastaj na njoftuan dhe i sollëm. I shpjeguam gjatë se kjo sjellje do t’u kushtonte shumë. Por më kot…”

Nga ana tjetër, tre shokët ishin të vendosur të hipnin në tren dhe të arratiseshin këtë herë. Kur aplikuan për të blerë biletat e tyre, mbajtësi i biletës me përvojë e kuptoi se ata ishin në arrati. Dhe:

“Ky nuk është një vend i përshtashëm; Ka shumë hajdutë. Më jepni biletat dhe paratë tuaja dhe unë do t’i mbaj deri sa të vijë treni. Kur ai u tha: “Unë jam në vendin e babait tuaj”, ata e pranuan këtë ofertë të arsyeshme dhe i dorëzuan paratë dhe biletat e tyre.

Pronari i biletës i dërgoi një mesazh stacionit të policisë dhe i kërkoi të mësonin se cilët ishin këta të rinj dhe të informonin shkollat dhe konviktet e tyre. Policia iu afrua atyre në mënyrë atërore dhe filloi të bisedonte. Kur mësoi për situatën e tyre, në rastin e parë i telefonoi menjëherë konvikteve të tyre.

Hajdar Beu u hodh në makinë dhe arriti në stacion përpara se treni të nisej. Ai mori nxënësit dhe u zhvendos në konvikt. Kësaj radhe ata do të merrnin një rrahje të mirë. Sepse atyre u ishin dhënë më parë lloj-lloj këshillash. Kur erdhi në konvikt, takoi drejtorin. Ai hoqi dorë nga rrahja dhe paraqiti situatën. Z. drejtor:

“Hajdar Bej, më përgatit tre shkopinj hekuri. Do t’ua thyej këmbët që të mos përpiqen të shpëtojnë më. Tani po shkoj në klasë, le të vijnë në klasë. Ju shkoni, sillni tre shkopinj hekuri siç thashë.” tha ai.

Hajdar Beu, rrugës për të kërkuar shkopinj hekuri, tha me vete:

“ Allah allah! Një shkop a nuk mjafton? Nuk është pemë që të thyhet!”

Pastaj tha: “Sigurisht që ka një plan; nuk duhet të jetë i pamatur.”

Më pas erdhi me tre shufra hekuri. Drejtori sapo kishte mbaruar mësimin. Të tre kishin mbaruar. Ata dukeshin sikur kishin vdekur e ishin ringjallur si një pacient që pret në derën e operacionit. Duke ju drejtuar atyre:

“Hajde, le të shohim tani!” Ata shkuan në dhomën tjetër. Z. Drejtor:

“Mësues Hajdar heq këmishën, po e heq edhe unë. Merrni në duar ato shkopinj hekuri, djema! Ne e merituam këtë rrahje. Nëse do të mund të ishim një shembull i mirë për ju, nëse do të mund t’i bënim të njohur shpirtrat tuaj njerëzimin e vërtetë, nuk do të dëshironit një jetë të tillë. Ja ku është trupi ynë i zhveshur, goditni sa të doni” u tha drejtori.

Kur nxënësit, të skuqur në fytyrë dhe të përkulur në këmbë, u ndeshën në një gjë të tillë të papritur, ata u hodhën përtokë në gjendje të mjerueshme: “Nëse doni na thyeni këmbët ose na shkatërroni të tërë, por ju lutemi të na falni!” filluan të qajnë dhe të luten.

Drejtori ishte shumë serioz, ai kishte vendosur për këtë pasi kishte reflektuar thellë në veten e tij. Duke vënë re një ndryshim në sjelljen e nxënësve, ai hoqi dorë nga këmbëngulja e tij. Dhe më asnjëherë nuk pati raste ikjeje.9

9İbrahim Refik, Hayatın Renkleri, fq. 154.