Çka është xhihadi?

Xhihad do të thotë të punosh, të punosh dhe të përpiqesh, të durosh të gjitha llojet e vështirësive dhe pengesave. Me fjalë të tjera, xhihadi është çdo përpjekje që synon heqjen e barrierave ndërmjet Allahut dhe robërve të Tij. E gjithë puna e bërë në rrugën e Allahut, përpjekjet e bëra që emri/feja e Allahut të ngrihet, të gjithë mund të dëgjojnë dhe dinë, dhe përpjekjet për të mbrojtur fenë e tij, Islamin, të gjitha quhen xhihad.

Është xhihad që një besimtar të shpenzojë trupin, pasurinë dhe kapacitetet e tij mendore që i ka besuar Allahu në rrugën e Allahut dhe t’i përdorë ato në rrugën e Islamit. Siç mund të kuptohet nga kuptimi leksikor i fjalës, xhihadi nuk është një sulm/luftë, por një mbrojtje kundër një sulmi të mundshëm. Të bësh një përpjekje për të zmbrapsur këtë sulm do të thotë të punosh. Në një farë kuptimi, është heqja e pengesave në rrugën drejt lumturisë njerëzore. Sipas një përkufizimi tjetër, xhihadi është t’i shërbejmë Allahut si qëllim të jetës, të mësojmë urdhrat fetarë dhe të përpiqemi të zbatojmë standardet e vendosura nga Allahu dhe i Dërguari i Tij në jetën tonë, të përçojmë Islamin te njerëzit e tjerë, domethënë të përpiqemi të urdhëruar për të mirë dhe ndalimi nga e keqja, në radhë të parë vetveten tonë, nefsin, që urdhëron të keqen dhe të armiqësitë e jashtme, për të luftuar kundër armiqve, për të mbrojtur vendin islam dhe muslimanët nga të gjitha llojet e rreziqeve dhe sulmeve. Në këtë aspekt, xhihadi ka një kuptim gjithëpërfshirës dhe mund të bëhet me çdo mjet si zemra, gjuha, dora.

Të menduarit se xhihadi përbëhet nga lufta nuk pasqyron të vërtetën, dhe dhënia e kuptimit të luftës vetëm për xhihadin konsiderohet e paplotë dhe e gabuar në kuptimin dhe kuptimin e gjerë të shprehur në Kur’an dhe Sunnet.

Qëllimi i xhihadit është të përcjellë emrin e Allahut te njerëzit, të ngrejë flamurin e së Vërtetës, t’i shpëtojë njerëzit nga shtypja dhe padrejtësitë, të heqë barrierat midis Islamit dhe njerëzve dhe t’i lejojë ata të njohin Islamin rehat.21

Vendimi i xhihadit ndryshon sipas rregullave dhe kushteve islame. Xhihadi është farz ajn në disa situata dhe farz kifaje në të tjera. Vetëm një grup prej muslimanëve mund ta arrijë qëllimin e xhihadit; Nëse ai mund të mbrojë atdheun, pronën, dëlirësinë, nderin dhe dinjitetin e muslimanëve kundër armiqve, atëherë xhihadi do të jetë obligim për një pjesë dhe përgjegjësia e muslimanëve të tjerë do të hiqet.

Kuptimi i xhihadit sipas Kur’anit dhe Sunnetit

Fjala xhihad përdoret mbi dyzet raste në Kur’an me modele të ndryshme shprehjeje. Në disa nga këto ajete kuptohet se fjala xhihad ka të bëjë drejtpërdrejt me luftën, e në disa të tjera, xhihad

21 Selman Ünlü, Adını Kalplere Yazmak, fq. 18-20.

përdoret në kuptimin e saj të përgjithshëm, që mund të përmblidhet si përpjekje për të jetuar në përputhje me vullnetin e Allahut.22

Duke thënë: “Xhihadi në rrugën e Allahut dhe besimi në Allahun janë veprat më të mira...”23, Profeti ynë ka thënë se muxhahid i vërtetë është ai që bën xhihad me veten e tij.24 Ebu Hurejra (r.a.) tregon: “Një nga sahabët e të Dërguarit të Allahut (a.s.) kaloi nëpër një rrugë malore me një rezervuar uji të shishëm. U pëlqeu ky vend dhe:

“Do të doja të ndahesha nga njerëzit dhe të ulem në atë mal të ulët. Por unë kurrë nuk do ta bëja këtë pa lejen e të Dërguarit të Allahut (a.s.) tha ai. Pastaj i tregoi të Dërguarit të Allahut për dëshirën e tij. Pejgamberi (a.s.) i tha:

“Mos e bëni një gjë të tillë. Kush prej jush të përpiqet/punojë shumë në rrugën e Allahut është më e virtytshme sesa të rrish në shtëpi dhe të falesh shtatëdhjetë vjet. A nuk dëshiron që Allahu të të falë dhe të të vendosë në xhennet? Pra shkoni në xhihad në rrugën e Allahut. Kushdo që lufton në rrugën e Allahut për aq kohë sa mund të mjelet një deve, ai do të hyjë në xhennet.”25

Pejgamberi ka shumë hadithe që lidhen me xhihadin dhe virtytin e xhihadit.26 Ne do t’i shpjegojmë këto hadithe në pjesët në vijim.

Sa lloje të xhihadit ka?

Pejgamberi (a.s.) u tha shokëve të tij përgjatë kthimit nga Fushata e Tebukut: “Ne po kthehemi nga një xhihad i vogël në një xhihad të madh". Sahabët, të cilët pyetën se çfarë është xhihadi i madh, Pejgamberi tha: “Lufta me nefsin tonë”27 Me këto thënie, Pejgamberi e ndau xhihadin në dysh si “xhihadi i madh” dhe “xhihadi i vogël”.

Xhihadi i madh (xhihadu ekber) është kur një person përpiqet të disiplinojë shpirtin e tij duke braktisur haramin dhe duke kryer farzet, duke u përpjekur të korrigjojë sjelljen e tij, duke braktisur të gjitha llojet e të këqijave, të mëdha dhe të vogla, të cilat Islami i sheh si të shëmtuara dhe të vepruarit në përputhje me sunnetin quhet përpjekje për të shpallur të drejtat dhe të vërtetat që ka mësuar si anëtarëve të familjes ashtu edhe atyre që e rrethojnë dhe të qëndrojë në rrugën e Allahut pa u lëkundur, pavarësisht fjalëve dhe përgojimeve e të tjerëve.

Pa dyshim, xhihadi më i vështirë është xhihadi që bën njeriu kundër vetes dhe dëshirave të tij. Një person që nuk mund të fitojë xhihadin kundër vetvetes, nuk mund të gjejë forcën dhe guximin për t’u përballur me armikun [nga jashtë]. Në fakt, hadithi “Muxhahidi i vërtetë është ai që bën xhihad kundër nefsit (egos) të tij.”28 e shpreh këtë të vërtetë.

Sa i përket xhihadit të vogël (xhihadu asgar), quhet xhihad i vogël kur një person që ka sukses në xhihadin e madh kundërshton armiqtë e fesë dhe parimeve të shenjta, kur është e nevojshme, u tregon atyre kufijtë e tyre, nxiton në front për të lavdëruar Islamin. dhe lufton armikun.

22 Shih suren Bekare, 2/154, 216; Âl-i Imrân, 3/146, 169; Nisâ, 4/76; Tevbe, 9/36, 41.

23 Muslim, Imâre 117; Tirmidhî, Xhihad 32.

24 Tirmidhî, Fedâilu’l-Xhihad, 2.

25 Tirmidhî, Fedâilu’l-Xhihad, 17.

26 Muslim, Imâre 163; Tirmidhî, Fedâilu’l-Xhihad, 12; Ebû Dâvûd, Xhihad 18; Nesâí, Xhihad 1; Muslim, Imâre 172: Ibn Mâxhe, Fiten 20

27 Munâvî, Fejzu’l-Kadir, Dâru’l-Fikr, 4/511; Axhlûnî, Keshfu’l-Khafâ, Kajro, 1/511.

28 Tirmidhî, Fedâilu’l-Xhihad, 2.

Lufta në rrugën e Allahut zhvillohet në dy fronte, brenda dhe jashtë. Lufttëa e brendshme mund të përshkruhet si përpjekje e njeriut për të arritur thelbin e tij, dhe lufta e jashtme mund të përshkruhet si procesi i sjelljes së të tjerëve ndaj thelbit të tyre. Me të parën, synohen aftësitë e njeriut për të kapërcyer pengesat mes vetes dhe për ta njohur veten, dhe si rrjedhojë për të njohur dhe dashur Allahun dhe për të arritur kënaqësitë shpirtërore; Me të dytën synohet të hiqen pengesat mes besimit dhe njerëzve dhe të krijohet një mjedis që do t’i mundësojë kujtdo që dëshiron ta njohë Zotin dhe të arrijë besimin. Kur të dyja këto të përmbushen, vendoset ekuilibri i dëshiruar; Kur njëra nga këto mungon, shpirti i xhihadit prishet.

Ajo që nënkuptohet me xhihadin e madh është ngritja e njeriut drejt njerëzimit në aspektin e zemrës dhe jetës së tij shpirtërore. Një xhihad i tillë do të thotë që njeriu është në luftë me nefsin e tij gjatë gjithë jetës së tij; Duke ngrënë, pirë, udhëtuar... Me fjalë të tjera, pothuajse në çdo kapitull të jetës së tij, ai kundërshton kërkesat jashtë pëlqimit të Allahut.

Xhihadi i vogël, nga ana tjetër, është të jesh në rrugën e Allahut me pasurinë dhe jetën tënde, të mbrosh parimet e shenjta dhe të përfshihesh në të gjitha llojet e betejave, duke përfshirë luftën me armiqtë e fesë, kur është e nevojshme.

Prandaj, ndërsa xhihadi i madh vazhdon gjatë gjithë jetës së njeriut, pavarësisht se ku, kurdo dhe në çfarëdo rrethane, xhihadi i vogël është një mënyrë për t’u përdorur në kohë të caktuara dhe herë pas here, domethënë kur kushtet e kërkojnë atë.

Zotëria ynë (a.s.) përjetoi ekperiencën më të lartë të xhihadit të madh dhe të vogël

Në Profetin tonë (a.s.) ne i shohim të dy xhihadët si të integruar në pikën më të lartë. Ai do të ishte një monument guximi në fushat e betejës. Në fakt, me rrëfimin e një figure heroike si Aliu (r.a.), të gjithë sahabët, të cilët ranë në frikë dhe ankth në fushën e betejës, afroheshin pas tij dhe siguroheshin.

I Dërguari i Allahut (a.s.), i cili ishte një monument guximi dhe heroizmi, po aq ishte edhe një monument në adhurimin e tij. Në fjalët e hadithit, namazi i tij i ngjante si një tenxhere e vluar dhe kur qante dhe derdhte lot, i prekte ata që e shihnin dhe e dëgjonin. Ndonjëherë agjëronte për ditë të tëra. Ndonjëherë falej deri në mëngjes dhe i fryheshin këmbët. Në fakt, Aishja (r.ah) e pa shumë këtë përpjekje dhe në një rast i tha: “Ty të janë falur mëkatet e kaluara dhe ato në të ardhmen, pse e lodh veten kaq shumë?” Pejgamberi: “A nuk duhet të jem rob falënderues ndaj Allahut?” ishte përgjigjur.29

Ai ishte një person me zemër dhe shpirt në xhihadin material dhe shpirtëror. Ai e inkurajoi umetin e tij që të kërkonte falje dhe tha: “Unë kërkoj falje më shumë se shtatëdhjetë herë në ditë.”30 Në fakt, suksesi i xhihadit të vogël është i lidhur ngushtë me vendosmërinë dhe vetëdijen e njerëzve që do ta kryejnë atë në luftën kundër nefsit, i cili cilësohet si xhihadi i madh. Nuk është e mundur që njeriu të ketë sukses në këtë drejtim nëse nuk i jeton në vetën e tij të vërtetat për të cilat lufton dhe pëpiqet në çdo platformë. Për këtë arsye, besimtarët që synojnë një lloj xhihadi duhet

së pari të përpiqen për të përfunduar xhihadin e tyre me veten e tyre dhe duhet të shëndrrohen në një person me gradë shpirtërore teksa jeton në realitetin e dynjasë, e më pas duhet të përpiqen të përhapin të vërtetat dhe bukuritë e Islamit përreth.

29 Buhârî, Tefsîru Sûre (48) 2; Muslim, Munâfikûn 81.

30 Buhârî, Daavât 3.

Kur të shikohet historia me kujdes, do të shihet se njerëzit që kanë kryer detyrën e tyre për të përcjellë dhe udhëhequr siç duhet, kanë ndjekur gjithmonë këtë linjë. Pothuajse të gjithë, nga pejgamberet e deri te evlijat dhe udhëheqësit e tjerë fetarë, ecën në këtë rrugë. Në bazë të këtij sinqeriteti të tyre, Allahu dhuroi një fuqi më të lartë ndikimi në fjalët e tyre, i përfundoi me sukses përpjekjet e tyre dhe i regjistroi në faqet e historisë si një kujtim të ëmbël dhe njerëz shembullor që nga koha kur ata jetuan e deri më sot.

Ashtu siç i Dërguari i Allahut e përhapi të vërtetën dhe bëri të njohur realitetin pa u ndalur dhe pa pushim, edhe shokët e tij u shpërndanë në mbarë botën dhe u përpoqën ta përmbushin detyrën e përhapjes së së vërtetës në mënyrën më të mirë të mundshme.

Ndërsa sahabët tanë, përfaqësuesit e parë të kësaj feje universale, po e çonin Islamin në të katër anët e botës, ata ishin të vetëdijshëm për detyrat e tyre dhe të vetëdijshëm për përgjegjësitë e tyre. Në këtë drejtim, ata vraponin nga përpara në front, duke bërë xhihad në rrugën e Allahut, duke demonstruar meritat e tyre në hyrjen në xhennet dhe duke parë bukurinë e Allahut (xhemalullahun). Për hir të idealit që kishin vendosur në zemër, ata përçmuan jetën dhe digjeshin nga dëshira për të takuar Allahun aq sa dëshira e të tjerëve për të jetuar... Ata ishin aq të zellshëm për këtë çështje, sa komandantit bizantin një herë ju tha: “Mbreti im! Këta njerëz nuk mund të luftohen. Aq sa ne ikim vdekjes, ata vrapojnë drejt vdekjes!”

Përkushtimi i sahabeve tanë ndaj Allahut dhe të Dërguarit të Tij (a.s.), dhe ndihma e tyre materiale dhe shpirtërore, financiare dhe personale ndaj Islamit është befasuese. Për këtë arsye, Allahu gjithmonë i përmendi ata të parët në Librin e Tij, fituan lavdërimet që meritonin dhe Allahu deklaroi se ishte i kënaqur me ta.

Të admirueshme ishin edhe sakrificat e grave muslimane në këtë rrugë. Pa marrë parasysh se sa bizhuteri kishin rreth qafës, duarve dhe veshëve të tyre, ato nuk hezituan t’i sjellin para Pejgamberit (a.s.) me dëshirë për të përgatitur ushtrinë që do të dilte në xhihad në rrugën e Allahut.31

31 Davut Aydüz, “Tebliğ Hizmetinde Ashâbın Fedakârlıkları”, Yeni Ümit, nr: 66, viti: 2004.

Xhihadi nuk është vetëm “luftë”!

Fjala “xhihad” zakonisht përkthehet si “luftë e shenjtë” në gjuhët perëndimore. Një përkthim i tillë buron nga përpjekja për ta portretizuar Islamin si një fe e përhapur me forcën e armëve. Megjithatë, fjala “xhihad” nuk do të thotë vetëm “luftë”. Edhe pse lufta në rrugën e Allahut është një formë e xhihadit, fjala xhihad përfshin të gjitha llojet e aktiviteteve dhe veprimeve që kryhen për përhapjen e fesë së Allahut në të gjitha drejtimet.

Një musliman gjithçka që bën e bën për të fituar pëlqimin e Allahut. Kështu është rasti edhe me luftën dhe ajo bëhet vetëm për hir të Allahut. Kuptim i jetës në Islam është shprehur sipas këtij ajeti në Kur’an: “Thuaj, pa dyshim, namazi im, ibadeti im, jeta ime dhe vdekja ime janë për Allahun, Zotin e botëve.” (Enam, 6/12), siç shprehet në një ajet tjetër: “Ata që besuan luftojnë në rrugën e Allahut, e ata që nuk besuan luftojnë në rrugën e djallit (tagut). (Nisa, 4/76).

Ndërsa muslimanët po bënin xhihad për këtë qëllim të lartë, jomuslimanët dhe veçanërisht vendet koloniale zhvilluan “luftëra jo të shenjta” dhe derdhën gjak në Azi, Afrikë, Evropë dhe Amerikë. Historia është plot me shembuj të kësaj. Zbulimi i burimeve të lëndëve të para në Azi, Afrikë dhe Amerikë nën emrin “Kërkime Gjeografike” dhe skllavërimi i njerëzve të atyre vendeve duke organizuar ekspedita në këto vende pjellore zbulon filozofinë e luftës së disave.

Ata janë të angazhuar në një aktivitet intensiv propagandistik për të mbuluar turpin e tyre. Ndoshta nga ndikimi i propagandës së tyre, gjëja e parë që të vjen ndërmend kur përmendet xhihadi është një “turk barbar(!)” me shpatë në dorë, apo një “terrorist arab(!)” me kallashnikov, gati. për të mbytur çdo mosbesimtar që refuzon Islamin.32

Megjithatë, edhe muslimanët bënë luftëra. Motivi kryesor në këto luftëra nuk është të detyrosh njerëzit në Islam, por të çlirosh njerëzit të cilëve u është mohuar mundësia për të arritur fenë e vërtetë në vende ku nuk ka mundësi për të përcjellë mesazhin e planit individual dhe për të përgatitur një mjedis. ku secili mund të zgjedhë lirisht besimin që dëshiron. Në veçanti, termi çlirim (feth) u përdor për të dalluar këto ekspedita nga luftërat e pushtimit dhe shfrytëzimit.

32 Muhammed Gazali, Fikhu’s-Sîre, Dâru’l-Kalem, Damask, 1989, fq. 214.

Cili është xhihadi më i madh?

Gjithmonë Pejgamberi (a.s.) bënte këtë dua: “O Zot! Mos më lër vetëm me vetën time as sa hap e mbyll sytë.”33 Lufta me nefsin, të cilën Profeti ynë (a.s.), na tërhoqi vëmendjen me fjalët e tij: “Ju jeni kthyer nga një xhihad i vogël për një xhihad të madh.”34 është sigurisht xhihadi më i vështirë. Nëse nuk e jetojmë Islamin, si mund të punojmë për këtë fe?

Xhihadi më i madh është kundër armikut më të madh. Sipas hadithit sherîf “Armiku yt më i dëmshëm është vetja jote.”35 e përkufizon këtë armik të madh si “nefs”. Ashtu si të shkosh në luftë, egoja duhet së pari të mposhtet për të përcjellë mesazhin. Xhihadi me vetveten është me të vërtetë xhihadi më i rëndësishëm. Çdo moment ynë kalohet në këtë xhihad. Një moment pakujdesi mund të na kushtojë shtrenjtë. Xhihadi material nuk është i përhershëm. Në kohë paqeje, besimtarët nuk mbajnë përgjegjësi për këtë xhihad.36

Për t’i kryer detyrat tona të xhihadit sipas mjedisit dhe kushteve në të cilat ndodhemi, duhet të përpiqemi të rrisim njerëz të kulturuar dhe dijetarë islamë, të botojmë revista dhe gazeta të ndryshme dhe t’i mbajmë gjallë, të botojmë vepra që përshkruajnë Islamin në mënyrë të bukur. hapni bibliotekat, organizoni biseda, leksione, seminare dhe konferenca. Ne duhet të marrim pjesë në organizata të ndryshme bamirësie, të bëjmë që mjedisi ynë të marrë pjesë në aktivitete të tilla përmes punëve tona dhe të përdorim mënyra të ngjashme bamirësie.

Krahas detyrave të tilla, ekziston edhe një formë tjetër e xhihadit, që është përpjekja sipas kuptimit të hadithit vijues: “Kush prej jush sheh diçka të gabuar, le ta ndryshojë me dorën e tij; Nëse ai nuk mund ta bëjë këtë, le ta urrejë atë me gjuhën e tij, e nëse nuk mundet, me zemrën e tij, që tregon [urrejtja me zemer] besimin më të dobët.”37 Me fjalë të tjera, ky hadith thotë: Nëse njëri prej jush sheh një sjellje të shëmtuar, duhet ta korrigjojë vetë. Nëse nuk është në gjendje ta bëjë këtë, le të luftojë (me gojë dhe me shkrim). Nëse ai nuk është në gjendje ta bëjë këtë, me zemër (le të ushqejë urrejtje, përgatit plane se si të kundërshtojë kur të mundet). Të bësh përpjekje me zemër është një shenjë, provë për gjendjen më të dobët të besimit.” Në një hadith tjetër, Pejgamberi (a.s.) ka thënë: “Islami është kreu i çështjes, namazi është shtylla dhe xhihadi është kulmi.”38

33 Hâkim, Mustedrek, 1/545.

34 Munâvî, Fejzu’l-Kadir, 4/511; Axhlûnî, Keshfu’l-Khafâ, 1/511.

35 Axhlûnî, Keshfu’l-Khafâ, 1/143.

36 Alâaddin Başar, Nur’dan Kelimeler, 2/160-163.

37 Muslim, Iman 78.

38 Tirmidhî, Iman 8; Ibn Mâxhe, Fiten 12; A. Rıza Demircan, İslâm Nizamı, 1/104-109.

Cilat janë pengesat për xhihadin?

Si të gjitha veprat e mira, edhe xhihadi ka disa pengesa. I pari prej tyre është nefsi ynë, i dyti është shejtani dhe i treti janë armiqtë tanë. Është xhihad të kundërshtosh dëshirat e ulëta/të këqija të egos. Është xhihad të ecësh në drejtim të mos të kapesh nga cytjet e djallit. Është gjithashtu xhihad të luftosh kundër armiqve që përpiqen të bllokojnë rrugën e besimit dhe të udhëzimit. Në të tria qëllimi duhet të jetë “kënaqësia e Zotit (rida-llah)”.

Është përkushtimi ndaj jetës dhe kënaqësive të jetës që i largon njerëzit nga detyra e xhihadit. Detyra të mëdha si xhihadi nuk mund të priten nga një person që nuk mund të lërë rehatinë e tij dhe nuk mund të sakrifikojë kënaqësitë e tij personale. Edhe pse pritet, është e kotë. Sepse vetëm njerëzit që sakrifikojnë kënaqësitë e tyre materiale dhe shpirtërore mund të kryejnë detyra të mëdha.

Sa për një person që nuk mund të bëjë sakrifica materialo-shpirtërore dhe nuk ka asnjë vendim të marrë më parë, nuk mund të presim asgjë prej tij. Përveç pritjes, shqetësohemi për problemet që do të na sjellë që në momentin që do të shihet në skenë. Ne nuk besojmë se një person që nuk mund të braktisë kënaqësitë e tij të kësaj bote dhe t’i drejtohet Allahut të Madhëruar dhe të thotë: “Sa e ëmbël është të vdesësh në rrugën tënde” do të luftojë, se lufta e tij do të jetë e dobishme, se ai do të luajë një rol shpëtimtar në emër të Islamit; nuk mund ta besojmë. Ne jemi vetëm ata që kanë lënë egon e tyre, kënaqësitë e tyre personale, madje edhe atdheun e tyre; Ne besojmë në luftën, përpjekjen dhe xhihadin e atyre që kanë mbyllur dyert dhe kanë braktisur shtëpitë e tyre si sahabët, dhe atyre që i kanë tejkaluar kënaqësitë e tyre ndjesore dhe trupore, dhe presim atë që presim nga ata njerëz që i konsiderojmë si arsye për ndihmën e Allahut.

Shoqëria jonë duhet të bëj përpjekjen e tij ashtu siç e parasheh Kur’ani. Kur’ani në lidhje me këtë çështje thotë:

“O besimtarë! Çka kini që ngurroni, - thuajse jeni ngjitur për tokë – kur ju thuhet: “Dilni në luftë, në rrugën e Perëndisë! A jeni të kënaqur me jetën e kësaj bote, në vend të përhershmes (amshueshmës). E, kënaqësia e kësaj bote, në krahasim me atë të botës tjetër – është shumë e vogël. (38) Nëse nuk shkoni në luftë, Ai (Perëndia) do t’ju ndëshkojë me dënim të dhembshëm dhe do t’ju ndërrojë me një popull tjetër, Atij ju nuk do të mund t’i bëni dëm asgjë. Se Perëndia është i Plotëfuqishëm për çdo gjë (Tevbe, 9/38-39).”

Kur’ani i thërret të gjithë besimtarët në xhihad. Varësisht nëse i përgjigjemi kësaj thirrjeje, ne ose do të fitojmë ose (Zoti na ruajt) të jemi në mesin e humbësve. Ose, si hipokritët, “Është e vështirë për ne të braktisim kënaqësitë e kësaj jete të rehatshme”. Ne do të themi, ose do të bëjmë atë që bënë sahabët dhe do të mobilizojmë duke dhënë nga pasuritë tonë, përqendrimi ynë dhe gjithçka tjetër.39

39 M. Fethullah Gülen, İ’lâ-yı Kelimetullah veya Cihad, fq. 121 e tutje.

Ç’kuptim na përcjellin shprehjet teblig, irshad dhe emr bil’l-ma’ruf ne vehji ani’l munker?

Më lart përmendëm se një nga përkufizimet e xhihadit është përcjellja e Islamit te njerëzit e tjerë, gjegjësisht urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja. Prandaj, është gjithashtu xhihad të japësh udhëzim (irshad), predikim/kumtim (teblig) dhe urdhërim për të mirë dhe ndalimi nga e keqja (emr bil’l-ma’ruf ne vehji ani’l-munker) në emër të së vertetës dhe realiteitit. Le të përpiqemi t’i shpjegojmë këto koncepte duke u nisur nga koncepti i tebligut:

Kuptimi i fjalëpërfjalshëm i konceptit teblig është për të përcjellë lajme, informacione. Kuptimi i tij në fe është të shpallësh diçka që pranohet si e mirë, të përcjellësh mirësinë, pastërtinë dhe mirësinë e të mirave njerëzve, vendeve dhe kombeve të tjera, t’i rrisësh dhe t’i ftosh ta pranojnë atë. Me fjalë të tjera, tebligu; Do të thotë të sqarosh të vërtetat e përcjella nga Islami dhe t’i udhëzosh njerëzit në rrugën e drejtë, në siratu’l-mustekim.

Thelbi i kumtesës është “emr bil’l-ma’ruf ne vehji ani’l-munker - urdhërimi për të mira dhe ndalimi nga e keqja”. Ma’rûf, i urdhëruar nga feja; Munker do të thotë atë që e ndalon feja. Me fjalë të tjera, ajo që është në përputhje me Kur’anin dhe Sunnetin quhet ma’ruf, ndërsa diçka me të cilën Allahu nuk është i kënaqur, e cila është e ndaluar, haram dhe mëkatare quhet munker.

Irshad, nga ana tjetër, do të thotë t’i inkurajosh njerëzit që t’i shmangen të gjitha llojet e të këqijave duke i thirrur ata në të vërtetën, në rrugën e drejtë, në vepra të mira dhe të gjitha llojet e veprave të mira, në mënyrë që ata të arrijnë lumturinë në këtë botë dhe tjetrën. Udhëzimi apo irshadi për jomuslimanët do të thotë t’i ftosh ata në besim dhe Islam. Ndërsa udhëzimi ndaj muslimanëve nënkupton ngulitjen e veprave të mira dhe e moralit të mirë, të cilat janë kërkesat e besimit.

Kumtimi dhe udhëzimi janë qëllimi i krijimit të besimtarit

Garancia se çdo besimtar që ka besim në Allahun mund të pranohet si besimtar në sytë e Allahut dhe të mbetet besimtar është i lidhur ngushtë me përmbushjen e detyrës së tij për të përcjellë mesazhin [e fesë]. Individët dhe shoqëritë që besojnë në Allahun mund të vazhdojnë ekzistencën e tyre vetëm duke përmbushur këtë detyrë. Sepse kumtimi dhe udhëzimi është qëllimi ynë i krijimit.

Veprimi në përputhje me këtë qëllim do ta shpëtojë botën tonë dhe akhiretin tonë. Vërtet, “O besimtarë! Le të ketë mes jush një bashkësi që thërret për të mirë, përhap vepra të mira dhe parandalon të keqen. Këta janë ata që do të gjejnë paqe dhe begati.” (Âl-i Imran, 3/104) ajeti në këtë sure e shpreh këtë të vërtetë.

Pejgamberi (a.s) në një nga hadithet e tij përshkruan situatën e rëndë që do të ndodhë në të kundërtën e saj:

“Si do të jetë gjendja juajnë ditët kur gratë do rebelohen dhe do të dalin të pambuluara në rrugë, ligësia përhapet në të gjithë vendin dhe shprehja e së drejtës do të braktiset.” Sahabët u tmerruan nga këto fjalë; sepse mendjet e tyre nuk mund ta pranonin një gjë të tillë. Ata besonin se edhe sikur të mbetej vetëm një besimtar, të këqija të tilla nuk do të përhapeshin në një shoqëri. Prandaj efekti i fjalëve krijoi një surprizë tek ata. Ata menjëherë pyetën: “O i Dërguari i Allahut a vertetë do të ndodhin këto?”

Ata e pyetën për këtë si me habi dhe për ta zbuluar sekretin e këtyre ngjarjeve. Ndërkohë i Dërguari i Allahut iu drejtua atyre:

“Betohem në Allahun, në dorën e të Cilit është shpirti im, se do të ketë edhe më të rëndë se këto”. Teksa Pejgamberi i tha këto fjalë, përreth tyre u krijua një atmosferë aq e rëndë dhe sytë e tyre të përhumbur nga ajo se çfarë po dëgjonin. Me një gjendje të tronditur ata pyeten: “Çfarë ka më keq se kjo, o i Dërguar i Allahut?”

Pejgamberi (a.s.) ju tha:

“Sikur ta dinit se si do të jeni në ditën kur do t’i shihni të gjitha të këqijat si të mira dhe të gjitha të mirat si të këqija!” Sahabët pyetën përsëri të habitur:

– A do të ndodhë edhe kjo o i Dërguar i Allahut? Domethënë, a do të parandalohen veprat e mira dhe a do të urdhërohen veprat e këqija?

– Do të ketë akoma më keq se kaq!

– Çfarë ka më te keq se kjo, o i Dërguar i Allahut?

– “Mjerë për atë ditën kur do të heshtëni përballë të keqes dhe do ta inkurajoni vetë atë! – A do të ndodhë edhe kjo, i Dërguar i Allahut?

– Po, por do të jetë edhe më keq se kaq.

Pikërisht në këtë moment, i Dërguari i Allahut (a.s.) u betua në Allahun (xhela xhelâluhu) dhe përcolli fjalët e mëposhtme prej Allahut: “Betohem në madheshtinë time se do të lëshoj grindje, fitne si ujvare në një shoqëri që ka ardhur në këtë gjendje...”40

Kështu po shprehej Profeti ynë (s.a.) me këto shprehje se çfarë do t’i kushtonte ummetit në të ardhmen nëse detyra e tij e përcjelljes nuk do të bëhej plotësisht. Për të shmangur një fat të tillë, besimtarët nuk duhet të lënë pas dore detyrat e tyre thelbësore, por duhet të përpiqen me këmbëngulje dhe zell.

Sipas fjalëve të Fethullah Gylen Hoxhafendiut, njerëzit e sotëm kanë nevojë për kumtimin e fenë islame, pra “emr bil’l-ma’ruf ne vehji ani’l-munker”, më shumë se kurrë më parë. Në fakt, shpallja përfundoi me Pejgamberin tonë dhe ajo derë tani është e mbyllur përgjithmonë. Megjithatë, sot, ka momente mohimi dhe rebelimi ekuivalent me të gjithë shekujt e mëparshëm. Në këtë aspekt, ata që sot përballen me këtë detyrë të lartë do t’i nënshtrohen shqetësimeve dhe vuajtjeve më të mëdha se njerëzit e çdo kohe. Këto kushte të vështira do t’i vënë udhërrëfyesit dhe mësuesit e sotëm, domethënë ata që flasin për fenë, shumë më përpara se ata që erdhën para tyre dhe shpresojmë që ata të fitojnë nderin e të qenit menjëherë pas sahabëve.41

40 Hejthemî, Mexhmau’z-Zevâid, 7/280, 281.

41 M. Fethullah Gülen, İrşad Ekseni, fq.17.

Karekteristikat e mësuesve të udhëzimit

Fethullah Gylen Hoxhaefendi shpjegon:

“Një grup shokësh të rinj, të cilët janë në gjendje t’i kihen zili përsa i përket aspekteve dhe pozitave të tyre shoqërore, ata erdhen tek unë me një list emrash. Këta të rinjë që akoma s’kishin marr asnjë nga kënaqësit e botës, ndonëse çdo e mirë tashmë ishte para tyre. Poshtë listes ishte një shënim ku shkruhej: ‘Për hir të Zotit, lutuni për ne që të mund të shfrytëzojmë çdo moment të jetës sonë duke i shërbyer fesë dhe shoqërisë tonë dhe kur të vijë koha, ne të shkojmë përtej me shpërblimin e shehidit.’

Kjo nënkupton ekzistencën e sahabëve përsëri. Unë u luta për ta për një kohë të gjatë. Që ata ta kalojnë jetën për hir të fesë dhe ta mbyllin frymën e fundit me shehidllëkun më fitimprurës. Në fund të këtyre emrave e kam shkruar emrin tim, pavarësisht nga merita ime. Duke i bërë emrat e tyre ndërmjetësues, u luta të përfitoj nga ky nder nga bekimi i Zotit tim. Situata e këtyre të rinjve dhe e mijëra të rinjve si ata është mjaft e pasur dhe premtuese sa të na bëjë zili dhe të na rrahin zemrat.

Siç i shohim, ne kemi shpresë dhe themi se kjo do të funksionojë tani. Sepse tani ka të rinj që do ta përfaqësojnë atë kuptim sublim në thellësi të shpirtit të tyre dhe sipas kuptimit dhe vlerës së atij kuptimi, dhe kjo është dashamirësia e pafund e Zotit tonë ndaj nesh. Po, është rritur numri i njerëzve, kokat e të cilëve mendojnë kur janë shtrirë. Sot, ka mijëra të rinj që jetojnë në shpirtrat e mosbesimit dhe vuajtjes së jobesimtarëve. Kështu, si përgjigje ndaj atij sahabiut madhështor, i cili përbënte polin e parë, një brez krejt i ri, i vendosur për të marrë përsipër kauzën e madhe, duke u përpjekur të bëjë gjëra të barabarta me ta, me mesazhet e shpresës së pashpresë dhe me aromën e pejgamberit Muhamemd (salallahu alejhi ue selem) ra në zemrat e tyre si një temjanicë. Zoti im mos na mohoftë këto momente për shkak të metave tona... Amin!42

42 M. Fethullah Gülen, Asrın Getirdiği Tereddütler, 3/17.

Kush është më i miri i njerëzve?

Një ditë, ndërsa Pejgamberi në minber të xhamisë, një njeri hyn brenda dhe i tha të Dërguarit të Allahut: “Kush është më i miri i njerëzve?”. Zotëria ynë (a.a.) i përgjigjet kësaj pyetjeje si më poshtë:

“Më i miri nga njerëzit është ai që urdhëron për të mirë dhe ndalon nga e keqja, ai që lexon shumë, ai që tregon devotshmëri ndaj Allahut dhe ai që ruan lidhjet farefisnore (siletu-rahim).”43 Sipas këtyre deklaratave, është e qartë se të qenit besimtar në të cilin i Plotfuqishmi dhe Pejgamberi do të jenë të kenaqur qendron në përhapjen dhe shpjegimin e së vërtetës dhe realitetit. Në të vërtetë, kjo detyrë është më e mirë sesa personi që tërhiqet mënjanë dhe bën adhurim. Nëse nuk do të kishte qenë kështu, Profeti ynë nuk do të dilte nga shtëpia e tij, ai gjithmonë do të ishte i zënë me adhurim dhe nuk do të ndërhynte me njerëzit. Pra, nëse duam të jemi personi më i mbarë, duhet t’i tregojmë dhe shpjegojmë Zotin tonë njerëzve përreth nesh duke kërkuar mundësi të ndryshme.

Për më tepër, një qenie e tillë njerëzore, falë kësaj detyre të madhe, ekziston një situatë për të fituar shpërblimin nga shpërblimet e njerëzve që ai është bërë shkak për t’u zgjuar besimi në zemrën e dikujt. Nëse e hapim çështjen pak më shumë, për shembull, një besimtar ka qenë shkak për mikun e tij për të hyrë në rrethin e besimit ose për të bërë vepra të mira. Në këtë rast, shpërblimi i atij personi, që përfshinë të gjitha veprat që personi do të punojë dhe do të veprojë, do të regjistrohet në Librin e veprave të besimtarit. Sepse, sipas fjalëve të Zotëriut tonë (a.s.): “Kush bëhet shkak që dikujt t’i mësoj ndonjë punë të mirë, të hajrit është [shpërblimin e ka] sikur ta ketë vepruar ai vetë.”44

Siç shihet, çdo hap i ndërmarrë për këtë kauzë i jep personit vepra kaq të mëdha, të cilat edhe një herë tregon se sa e rëndësishme është detyra e tij për të “emr bil’l-ma’ruf ne vehji ani’l munker”.

Tebligu dhe Irshadi janë detyra e një besimtari

Në një ajet lidhur me temën, Zoti ynë na paralajmëron me shprehjet e mëposhtme: “Besimtarët dhe besimtaret janë miq për njëri-tjetrin: urdhërojnë që të bëhen vepra të mira, e pengojnë të këqiat, falin namazin, japin zeqatin, dhe i përulen Perëndisë dhe Pejgamberit të Tij. Këta janë ata që do t’i mëshirojë Perëndia. Se, Perëndia me të vërtetë, është i Plotëfuqishëm dhe i Gjithëdijshëm.”45

Në ajet përshkruhet si detyrë e besimtarit që besimtari ta urdhërojë bashkëbesimtarin për të mirën dhe ta ndalojë nga e keqja. Kjo përgjegjësi përshkruhet në ajet si një karakteristikë e pandashme e të qenit besimtar.

Pse është kaq e rëndësishme kjo detyrë? Sepse të qenit një shoqëri paqësore varet nga largimi i njerëzve nga të gjitha llojet e të këqijave. E keqja është si një virus. Nëse ky virus nuk ndërhyhet në kohë, ai përhapet në organizëm dhe e paralizon organizmin. Të këqijat që shkaktuan shkatërrimin total të shoqërive u formuan nga përhapja e mëkateve që dukeshin të vogla në fillim.

43 Ahmed b. Hanbel, Musned, 6/432.

44 Tirmidhî, Ilm 14.

45 Shih surja Tevbe, 9/71.

Shihni se si Pejgamberi e tërheq vëmendjen ndaj këtij rreziku në një hadith: “Kolapsi social filloi te izraelitët kështu: Një person thoshte: “O filani, lëre këtë punë, nuk të lejohet të veprosh kështu”, për të keqen që pa tek ai person. Të nesërmen vinte dhe vazhdonte miqësinë me të, edhe pse ai njeri po bënte të njëjtin mëkat, ulej me të dhe pinte bashkë. Më pas, Allahu (xh.sh.) i krahasoi zemrat e tyre me njëra-tjetrën.”

Më pas Pejgamberi (a.s.) vazhdoi:

Duke lexuar ajetin “U mallkuan ata nga bijtë e Israelit që ishin mohues, me gjuhën e Davudit dhe të Isait – të birit të Merjemës, për shkak se ishin të padëgjueshëm dhe ngase kishin kaluar kufirin: njëri-tjetrin nuk e pengonin nga veprat e këqija që punonin. E, sa të shëmtuara ishin veprat që punonin ata!”46 ai tha: “Jo, pasha Allahun, patjetër duhet të urdhërosh të mirën dhe ta ndalosh mëkatarin dhe patjetër duhet ta marrësh dorën e zullumqarit dhe ta çosh te vija e së vërtetës.”47

Këtu, ndërkohë që shprehet gjendja e disa izraelitëve, të cilët lejojnë të keqen, besimtarët paralajmërohen për të njëjtin rezultat dhe paralajmërohen që të mos bien në një situatë të tillë. Prandaj, nga këtu mund të thuhet se kumtimi dhe udhëzimi shërbejnë si rrufepritës kundër shkatërrimit të shoqërive. Në fakt, nëse detyra e “emr bil’l-ma’ruf ne vehji ani’l-munker/urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja” kryhet në një bashkësi, Allahu nuk do ta shkatërrojë atë bashkësi.

Duke shpjeguar këtë çështje në një nga hadithet e tij, Profeti thotë: “Shembulli i atyre që ndjekin urdhrat e Allahut dhe atyre që nuk i zbatojnë është si shembulli i atyre që udhëtojnë në të njëjtën anije. Disa prej tyre janë lart dhe disa janë në katin e poshtëm. Nëse ata që janë në fund duan të marrin ujë që të mos shqetësojnë vëllezërit e tyre, nëse përpiqen të hapin një vrimë në fund të anijes, duke u thënë atyre lart, që ne të hapim një vrimë në vendin tonë, dhe nëse njerëzit lart e lejojnë këtë situatë, të dyja palët do të detyrohen të fundosen.”48

Në fakt, këto thënie të të Dërguarit të Allahut janë shembull. Këtu, Profeti ynë shpreh si shembull një çështje shumë serioze shoqërore dhe e shpreh atë sipas nivelit tonë të të kuptuarit. Dëshirat e atyre që duan të shpojnë anijen këtu mund të duken të pafajshme në shikim të parë. Por rezultati që do të dalë nuk është aspak i pafajshëm.

Në bazë të këtij hadithi mund të thuhet se bota është një anije, ose traget, si anija e Nuhut (a.s.). I gjithë njerëzimi është në atë anije pa asnjë zgjedhje. Sepse të gjithë në këtë botë duhet të jetojnë në të njëjtën tokë. Me fjalë të tjera, trageti ku jetojmë dhe udhëtojmë së bashku është një dhe nuk ka të dytë. Është detyra jonë të mbrojmë anijen në të cilën ndodhemi dhe ta mbrojmë atë nga fundosja. Kjo detyrë është një detyrë që na është vënë mbi supe me hipjen tonë në traget.

Nga njëra anë, duhet të eliminojmë të këqijat në shoqëri, të këqijat në formën e gjarpërinjve dhe insekteve helmues49, dhe të mbrojmë njerëzimin nga e keqja e tyre, nga ana tjetër, duhet të pajisim të njëjtën shoqëri me tipare të mira dhe sjellje të virtytshme, që ne e quajmë ma’rûf. Në çdo rast, shoqëria e formësuar, edukuar nga natyra e pastër është e lirë nga të gjitha llojet e të këqijave. Megjithatë, ky është një aspekt i çështjes; Sa i përket aspektit tjetër, është që gjithmonë të sigurohemi që gjërat e mira të zhvillohen dhe të lulëzojnë në shoqëri. Kjo është detyra që kemi

46 Surja Mâide, 5/78-79.

47 Ebû Dâvûd, Melâhim, 17; Ibn Mâxhe, Fiten 20.

48 Buhârî, Sherike 6.

49 Në origjinal ‘çıyan’, pra që është fjala për një insekt helmues njëqindkëmbësh, dyzetkëmbësh që në zoologji njihet me emrin Scolopendra (Përkthyesi H. S).

marrë përsipër për shoqërinë tonë. Kjo detyrë është e shenjtë, për aq sa është e shenjtë është e rëndë dhe e vështirë.50

50 Fethullah Gülen, İrşad Ekseni, fq. 69-70.

T’i dalesh fesë për zot është obligim (farz) mbi të gjitha obligimet

Sot kujdesi për fenë në kuptimin e të jetuarit dhe përhapjes së fesë është një farz më shumë se i detyrueshëm për çdo besimtar. Asnjë besimtar nuk mund të përjashtohet nga kjo. Po, çdo besimtar duhet fillimisht ta njohë fenë, pastaj ta jetojë fenë e tij dhe pastaj t’u tregojë të tjerëve për fenë e tij, me të cilën ai jeton jetën e tij dhe t’ua ndriçojë jetën të tjerëve me këtë dritë.

Pothuajse në çdo periudhë, ka pasur njerëz që kanë nevojë për kuptim dhe udhëzim në shoqëri dhe kombe. Po, ata që besojnë kundër këtyre njerëzve që enden në luginat e devijimit, duke kërkuar rrugë shpëtimi dhe duke humbur jetën e tyre për asgjë, duhet të japin të drejtën të udhëtojnë në të njëjtën barkë me ta. Nga njëra anë, kjo është një detyrë për hir të të qenit njerëzor, dhe nga ana tjetër, është përgjegjësi dhe detyrë që u ka dhënë Allahu. Secili është i detyruar ta përmbushë këtë detyrë në kuadër të pozitës, mundësive dhe kushteve të veta. Përndryshe, duhet të jetë shumë e vështirë të japësh llogari për këtë në Ditën e Gjykimit!...

Kur e shikojmë historinë me pak kujdes, shohim se njerëzit që e kryejnë detyrën e tyre për të kumtuar dhe udhëzuar siç duhet e kanë ndjekur gjithmonë këtë linjë.51 E gjithë jeta e të Dërguarit të Allahut (a.s.) pasi mori përsipër këtë detyrë të lartë kaloi në predikim fetar. Shkonte nga dera në derë, duke kërkuar fytyra dhe zemra të etura për t’u përcjellë mesazhin e tij.

Reagimi i frontit kundërshtar ishte në radhë të parë indiferenca dhe bojkoti. Më pas vazhduan me tallje. Në fazën e fundit reagimi vazhdoi me të gjitha llojet e torturave. Rrugëve ku do të kalonte i Dërguari i Allahut u vendosën gjemba, gjatë faljes i vendosën organe të kafsheve në kokë dhe të gjitha llojet e ofendimeve që konsideroheshin të neveritshme. Mirëpo, i Dërguari i Allahut nuk u frikësua dhe nuk u lodh kurrë. Sepse ky ishte qëllimi i ardhjes së tij në botë. Ai vizitoi të gjithë pa pushim, duke përfshirë armiqtë e tij që synonin t’i merrnin jetën. Dhe ai u prezantoi të gjithve mesazhin hyjnor. Kush e di sa herë ka shkuar edhe te armiqtë e fesë dhe besimit, si Ebu Xhehli dhe Ebu Lehebi, dhe u ka folur për të vërtetën dhe realitetin...! Ai shkon nëpër panaire, shëtit në çdo tendë për të qenë një mjet udhëzimi qoftë edhe për një person; sa herë që shkonte dyertë i përplaseshin në fytyrë, por ai shkonte përsëri në të njëjtën derë duke përsëritur të njëjtat gjëra.

Kur Mekka nuk mund ta strehonte më të Dërguarin e Allahut (a.s.), ai u shpërngul në Medine. Ai do të vazhdonte të përhapte dritën e tij atje...

Ai nuk hoqi dorë as për një çast nga detyra e tij për të predikuar. Ai shpjegoi gjithçka deri në çështjen më të vogël të fesë, u tha dhe përcolli mesazhin. Ai asnjëherë nuk ka lënë pas dore udhëzimin e individëve, madje edhe gjatë periudhave kur ka banuar në Medine apo është gjendur në konflikte me shtetet.

Zotëria ynë (salallahu alejhi ue selam) ishte një person i jashtëzakonshëm, i cili e mbajti mbi supe barrën e rëndë të pejgamberisë për njëzet e tre vjet dhe i përmbushi obligimet e tij në një mënyrë që nuk do të mund të ishte bërë nga asnjë njeri tjetër i ndonjë kauze.52

51 M. Fethullah Gülen, İ’la-yı Kelimetullah veya Cihad, fq. 7.

52 M. Fethullah Gülen, Sonsuz Nur, 1/61-62.