Ç’do të thotë ukhuveti?

Ukhuvvet rrjedh nga fjala arabe “ekh” që do të thotë vëlla dhe do të thotë vëllazëri. Kur përmendet fjala vëlla, në fillim vijnë në mendje personat e lindur nga e njëjta nënë dhe baba.Përveç kësaj vëllazërie të prejardhjes, ekziston edhe vëllazëria e besimi në fenë tonë. Zoti ynë e zbulon këtë të vërtetë në Kur}an. Në Kuranin famëlartë thuhet: “Besimtarët janë vetëm vëllezër. Prandaj gjeni paqe ndërmjet vëllezërve tuaj kundërshtarë! Ruajuni nga kundërshtimi i Allahut që të arrini mëshirën e Tij.” (Huxhurat, 49/10) Ky ajet i shpall të gjithë besimtarët, të cilët janë të lidhur me njëri-tjetrin me lidhjen e besimit, si vëllezër, kudo që janë në botë.

Çdo besimtar që beson në Allahun, Pejgamberin dhe Kur’anin dhe falet nga e njëjta kible, është vëlla. Ata janë miq, shoqërues, shok dhe zemër të njëri-tjetrit. Islami i dha përparësi më shumë rëndësi vëllazërisë fetare mbi farefisninë, lidhjen e gjakut dhe prejardhjes. Kjo zakonisht quhet vëllazëri fetare.

Një vëllazërim i tillë i lidh të gjithë zemrat që besuan me njëri-tjetrin me lidhjen e vëllazërisë që buron nga parimet e besimit dhe takvasë. Kjo situatë shprehet si më poshtë në ajetin:

“Dhe të gjithë ju mbahuni fortë për litarin e Perëndisë (Kur’anin) dhe mos u shpartalloni. Dhe kujtonie dhuntinë e Perëndisë (që u është dhënë) juve; kur ishit në armiqësi, e u japtoi zemrat tuaja e në saje të dhuntisë së Tij u bëtë vëllezër. Dhe ju ishit buzë greminës e skëterrës, ndërsa Ai ju shpëtoi juve nga ajo. Kështu Perëndia ua shpjegon versetet e veta për t’u drjtuar ju në udhën e drejtë.” (Ali-Imran, 3/103)

Në ajet, Allahu i Plotfuqishëm kujton se si i bëri vëllezër njerëzit e fiseve Evs dhe Hazrexh, të cilët ishin të famshëm për armiqësinë e tyre me njëri-tjetrin në epokën para Islamit, pasi u bënë muslimanë. Në fakt, sipas burimeve historike, fiset Evs dhe Hazrexh në atë kohë kanë qenë në luftë për 120 vjet dhe falë Islamit janë vëllazëruar dhe i kanë dhënë fund luftës.

Vëllazëria e parashikuar nga Kur’ani kërkon të jemi së bashku në gëzim dhe pikëllim, të dashurojmë dhe respektojmë, të besojmë, të tregojmë mëshirë, të ndihmojmë dhe të solidarizojmë. Në fakt, një nga arsyet që u mundëson besimtarëve të arrijnë kënaqësinë e besimit është se vëllezërit e duan njëri-tjetrin për hir të Allahut. Ata që e duan njëri-tjetrin për hir të Allahut do të freskohen nën hijen e Arshit në Ditën e Gjykimit kur nuk do të ketë hije. Ata që e duan njëri-tjetrin

për hir të Allahut, mblidhen për hir të Allahut, bisedojnë, vizitojnë njëri-tjetrin për hir të Allahut dhe ndihmojnë njëri-tjetrin për hir të Allahut, kështu e meritojnë dashurinë e Allahut.69 Pejgamberi na këshillon të jemi të bashkuar, të shmangim ndarjen dhe shpërbërjen dhe na bën me dije se ndihma e Allahut është me xhemat (bashkësinë/unifikim-bashkim), dhe se në xhemat ka mëshirë dhe ndërsa në ndarje ka mundim.70

Ç’kërkohet për të qenë vëllezër?

Ka shumë të drejta dhe përgjegjësi të rëndësishme që kërkon vëllazëria e besimit ndërmjet vëllezërve dhe motrave. Besimtari është vëllai i besimtarit, vëllai i tij i vërtetë; Ai është syri i tij, udhërrëfyesi i tij. Ai nuk e tradhton, nuk e persekuton, nuk e mashtron, nuk e lakmon kurrë jetën, pasurinë, nderin e tij dhe të gjitha këto i konsideron dhe i mbron si jetën e tij, pronën dhe nderin e tij.

Vëllazëria e besimit është faktori më i rëndësishëm që shkatërron mosmarrëveshjet e tjera të vogla mes besimtarëve. Në njëfarë kuptimi, zemërimi i një besimtari ndaj një besimtari është një shenjë hipokrizie. Besimtari nuk ofendohet me besimtarin; Nëse ai nuk dëshiron për vëllain e tij besimtar atë që dëshiron për veten e tij, nëse është xheloz për të, e ka zili dhe ushqen armiqësi ndaj tij për disa arsye të parëndësishme, kjo është shenjë e mungesës së besimit të vërtetë.

Në një hadith të tij, Profeti shpreh përkushtimin e nevojshëm që duhet të kenë besimtarët ndaj njëri-tjetrit: “Besnikëria e besimtarit ndaj besimtarit është si një ndërtesë, pjesët e së cilës plotësojnë njëra-tjetrën.”71 Një qëndrim i kundërt do të shkaktojë xhematin e besimtarëve. për të humbur forcën e tyre, për t’u ndarë dhe përfundimisht për t’u dobësuar. Duke qenë se nuk ka asnjë bashkësi tjetër që mund të bëjë që mirësia të mbizotërojë dhe të shkatërrojë të keqen, humbja e kësaj vëllazërie shkakton fatkeqësi të mëdha në botë.72

Kur Xhafer b. Ebi Talib ra dëshmor në betejën e Mutes, Pejgamberi u pikëllua, ndoshta edhe derdhi lot, por me durim e pritën martirizimin e djalit të xhaxhait të tij dhe më pas tha këto fjalë. “Besimtari e do vëllanë e vet.”73

Pejgamberi ynë ishte një person i jashtëzakonshëm, i dashur për të gjithë dhe i shqetësuar për problemet e të gjithëve. Kur erdhi lajmi për rënien shehid të Xhafer b. Ebi Talibit, ata po ua shpjegonin sahabëve arsyen e trishtimit të tyre, të cilët ndoshta e panë trishtimin e tyre, në të njëjtën kohë ata po tregonin një ndjeshmëri që duhet të ishte në një besimtar ideal përreth atyre, dhe rrjedhimisht ndaj ummetit tonë.

Këtu, duhet të kujtojmë edhe dashurinë e kësaj shoqërie të shquar sahabësh në ndjekjen e Profetit dhe miqësinë me të. Islami u jetua në tokë në mënyrën më të mirë nga sahabët tanë. Dinamika që i bëri ata sahab ishin në fakt e dukshme nga emri që u ishte dhënë. Këta njerëz që ishin miq me njëri-tjetrin, treguan vëllazërinë në mënyrën më të mirë, hoqën dorë nga mosbindja

69 Buhârî, Iman, 9, 14, Edeb, 42; Muslim, Iman, 67, Birr, 37, 38; Tirmidhi, Iman, 10; Ahmed b. Hanbel, Musned, V, 233, 247.

70 Shih Tirmidhî, Fiten,7.

71 Buhârî, Salat, 88, Medhalim, 5; Muslim, Birr, 65; Tirmidhî, Birr, 18; Nesâî, Zekat, 67. 72 Ali Ünal, “Cemaat”, Sosyal Bilimler Ansiklopedisi, 3/25.

73 Ibn Hamza, Esbâbu Vurûdi’l-Hadith, 3/252.

dhe besuan në fuqinë magjike të bindjes, ishin shumë të dashur për njëri-tjetrin dhe shkruan një histori.

Në historinë e njerëzimit nuk ka asnjë komunitet tjetër që e kanë dashur kaq shumë njëri tjetrin, të bashkuar nga vëllazëria e besimit dhe kjo dashuri bëhet epike. Heroizmi i këtyre njerëzve, të cilët janë aq të dashur për njëri-tjetrin, saqë i kalonin një gllënjkë ujë shokut të tyre edhe kur ishin duke vdekur për vete, dhe gjysmën e të gjithë pasurisë së tyre ia jepnin vëllait të tyre emigrant, i cili migroi për fenë e tij. Duhen vëllime të tëra për t’i përfshirë histori të tilla heroike të sahabëve.

Pejgamberi i përshkruan kërkesat e vëllazërisë në një nga hadithet e tij si vijon: “Muslimani është vëlla i muslimanit; Kur një musliman takohet me një musliman tjetër, ai i përgjigjet përshëndetjes së vëllait të tij me të njëjtat fjalë ose në mënyrë më të mirë, kur kërkon këshilla, ai e këshillon atë, kur kërkon ndihmë kundër armiqve të tij, ai e ndihmon atë, nëse ai kërkon. udhëzimet për në rrugën e drejtë, e lehtëson dhe ia tregon atë, dhe u jep mbështetje (materiale) ndaj armiqve të tij, nëse kërkon hua, do ta japë hua, por nëse do të jetë kundër muslimanit, ai nuk jep hua, (muslimani është aq i madh në huadhënien ndaj vëllait të tij musliman, saqë edhe nëse vëllai i tij i kërkon atij që t’ia huazojë Xhennetin, ai madje do t’ia japë atë.”74 Imam Gazaliu rendit të drejtat e atyre që janë vëllezër, shokë, miq dhe të njohur me njëri tjetrin nga ajetet dhe hadithet si më poshtë:

1. Vëllezërit dhe motrat duhet të mbështesin njëri-tjetrin financiarisht dhe vullnetarisht t’i vijnë në ndihmë tjetrit.

2. Dy vëllezër e ndihmojnë njëri-tjetrin edhe fizikisht.

3. Dy vëllezër mbrojnë vëllain e tyre në mungesë, mbulojnë të metat dhe gabimet e tij. 4. Vëllai nuk i zë për të madhe dhe i fal gabimet e vëllait të vet.

5. Vëllai për vëllain e tij sa është gjallë, por edhe pas vdekjes së tij lutet dhe e kujton me mëshirë dhe mirënjohje.

6. Vëllezërit dhe motrat sillen me besnikëri dhe sinqeritet ndaj vëllezërve. 7. Vëllai nuk sillet i ftohtë ndaj vëllait, shmang sjelljet që do ta mërzitin. Ai e di se shqetësimet duhet braktisur për hir të marrëdhënies vellazërore.75

74 Ali el-Muttakî, Kenzu’l-Ummâl, 1/151-152.

75 Gazalî, İhya, 2/170.

PJESË LEXIMI

Besimtarët janë si organet e një trupi

Organet në trup mbajtën një takim mes tyre një ditë. Të gjithë u ankuan se po punonin për stomakun. Ndërsa stomaku dukej sikur nuk bënte asgjë ndërkaq pa organet e tjera nuk mund të bënte asgjë. Ato ishin mjaft të zemëruara. Në fund të takimit, organet vendosën të mos plotësojnë më dëshirat e stomakut. Ato nuk mund të punonin për stomakun kështu.

Syri thotë, nuk do të zgjedh tani e tutje; duart, nuk do t’i mbaj asgje; goja thotë se nuk do të pranojë ushqime; dhëmbët thonë se kanë pushuar së përtypuri; këmbë shprehu vendimin për të mos bërë asnjë hap për stomakun.

Të gjithë bënë atë që thanë, barkun e lanë bosh. Por nuk kaloi shumë dhe sytë filluan të turbullohen, duart filluan të dridheshin, goja të thahej, dhëmbët të kalben dhe këmbët të dobësoheshin. Siç rezulton, edhe pse stomaku nuk mund të mbijetonte pa to, edhe ato nuk do të mund të jetonin as pa të.

Ata e kuptuan se të gjitha pjesët që përbëjnë një trup funksionojnë për njëra-tjetrën dhe se nuk është e mundur të jetosh pa një bashkim të tillë. Pra, të gjithë punonin për njëri-tjetrin dhe do të ndihej mungesa e çdo gjymtyre.76

Sipas fjalëve të Pejgamberit, gjendja e besimtarëve ndaj njëri-tjetrit është njësoj si gjendja e organeve dhe qelizave në një trup me njëra-tjetrën.77 Si, kur një pjesë e trupit dhemb, i gjithë trupi ndjen të njëjtën dhimbje; Ashtu si i gjithë trupi ndërmerr veprime për të lehtësuar sëmundjen në njërën anë të trupit, në të njëjtën mënyrë, të gjithë besimtarët e tjerë janë përgjegjës për dëgjimin dhe lehtësimin e sëmundjes së besimtarit. E keqja që i bëhet besimtarit i aktivizon të gjithë besimtarët dhe besimtarët ndihmojnë njëri-tjetrin në çdo mënyrë.

76 Mehmet Akar, Mesel Denizi, fq, 128.

77 Buhârî, Edeb, 27; Muslim, Birr, 66.

Cilat janë viruset që e vënë në rrezik vëllazërinë?

Profeti ynë përshkruan viruset që kërcënojnë ndjenjën e vëllazërisë që lidh besimtarët së bashku në një nga hadithet e tij:

“Mos lini vend për hamendje (dhann). Sepse, hamendja është fjala më e rreme. Mos u turpëroni, mos përgjoni bisedat, mos bëni garë, mos u bëni ziliqarë, mos u urreni, mos ia ktheni shpinën njëri-tjetrit, o robër të Allahut, bëhuni vëllezër ashtu siç ka urdhëruar Allahu. Muslimani është vëlla i muslimanit. Ai (nuk tradhton), nuk shtyp, nuk privon, nuk nënçmon. Si e keqe për njeriun, mjafton të shajë vëllanë e tij musliman. Pasuria, gjaku dhe nderi i çdo muslimani janë haram për muslimanët e tjerë. Allahu nuk shikon pamjet/format tuaja të jashtme, por shikon zemrat dhe veprat tuaja. Takvaja është këtu - ai bëri shenjë në gjoks - Mos guxoni të shisni me shitjen e dikujt tjetër. O robër të Allahut, bëhuni vëllezër. Nuk i lejohet muslimanit të mbetet i hidhëruar nga vëllai i tij më shumë se tri ditë.”78

Në hadith janë vënë në dukje pikat që mund të dëmtojnë vëllazërinë. Le të shqyrtojmë atë që thuhet në hadith me radhë:

Kur shikojmë shkaqet e zënkave të mëdha, shihet se në këtë rol të rëndësishëm luajnë idetë e hedhura përmes dyshimit. Sigurisht, kjo është hamendesim për të keq (sui dhann). Hamendesimi për të mirë (husni dhann) është gjithmonë fitimprurës. Nëse është i drejtë, atëherë është qëlluar. Nëse del të jetë i gabuar, ai nuk do të humbasë, nuk do të përgojojë dhe do të ketë penguar një zënkë të rëndësishme.

Një gjë tjetër që i shqetëson më shumë njerëzit është të merren me situatat private të njerëzve (texhessus). Të dëgjosh andej-këtej dhe të vësh vesh kudo është një sëmundje. Megjithatë, kjo nuk është vetëm një veprim jo i moralshëm, por edhe shkakon prishjen e marrëdhënieve të njerëzve me njëri-tjetrin.

Përgjimi i të tjerëve është gjithashtu shkelje e të drejtave të njeriut. Nga plani individual në planin shtetëror, përgjimi/spiunazhi, pra hetimi i gjendjes sekrete të njerëzve, është një sëmundje e shëmtuar dhe e dëmshme. Përpjekjet/avancimi për spiunazh, të cilat u shtuan për shkak të luftërave botërore, janë kthyer në një nga faktorët më të mëdhenj që kërcënojnë paqen e njerëzimit sot.

Kur’ani e inkurajon atë konkurrencë e cila është një garë në mirësi dhe bukuri e që nuk sjellë shkatërrim.79 Por nëse konkurrenca sjell me vete qëndrime të tjera imorale, kjo sjell ndërmend mëkate të tjera të kryera nën pretekstin e konkurrencës.

Zilia, të cilën mund ta quajmë edhe smirë dhe xhelozi në njëfarë kuptimi, është të duash një tipar të bukur tek vëllai besimtar që të jetë vetëm tek ai dhe të mos dëshirosh të jetë tek ai. Me fjalë të tjera, është një shqetësim i brendshëm që ndjen një individ kur dikush tjetër ka cilësi ose dhunti të ndryshme (bekimet e Allahut) që ai dëshiron t’i ketë në vetvete. Prandaj, një besimtar nuk mund të jetë ziliqar. Smira (hased) i zhdukë mirësitë dhe të mirat e njeriut si zjarri si i ha drutë80 dhe vret shpirtin. Përsëri, sipas fjalëve të Profetit, zilia dhe besimi nuk shkojnë së bashku në një zemër.81 Besimtari mund të ketë vetëm zili. Nëse ju pëlqen një gjendje e bukur e vëllait tuaj besimtar dhe

78 Buhârî, Nikah 45, Edeb 57, 58, Feraid 2; Muslim, Birr 28-34; Ebû Dâvûd, Edeb 40, 56. 79 Shih. Bekare, 2/148.

80 Ebû Dâvûd, Edeb 44; Ibn Mâxhe, Zuhd 22.

81 Nesâî, Xhihad 8.

dëshironi që ajo të jetë edhe në veten tuaj, por nuk dëshironi që ai tipar i bukur t’i largohet vëllait tuaj besimtar, atëhëherë kjo konisiderohet zili pa ligësi.

Një nga viruset që kërcënon vëllazërinë janë veprimet dhe fjalët e njerëzve që mbajnë krenari për vetën (enanijet). Një sjellje e tillë është jashtëzakonisht e rrezikshme si për atë që shfaqë krenari ashtu edhe për komunitetin në të cilin ai bën pjesë. Sepse është e pamendueshme që ata që nuk janë të përulur dhe ata që nuk e braktisin krenarinë e tyre, e cila përbëhet nga një copë akulli, dhe nuk e shkrin në pellgun e komunitetit, të shërbejnë dhe të mbeten jetëgjatë në atë rreth shoqëror.

Përballë meje po vjen një vëlla!

Ndërsa një filozof po ecte në mbrëmje me studentët e tij pas tij, një student pyet: “Zotëri, dielli do të perëndojë së shpejti. Kur mbaron drita dhe kur fillon errësira? Filozofi tregon zogjtë në një pemë në distancë:

“Çfarë lloj zogjsh janë ata?”

Ata e quajnë atë “zog mëllenjë”.

Pas pak errësohet edhe më tepër dhe filozofi bën shenjë nga një pemë tjetër. “Çfarë peme është ajo pemë?”

Studentët në një gjendje të veshtirësuar përgjigjen

E quajnë “Dushk”. Pasi bëhet edhe më errët.

“Cila është ajo kafshë e largët atje?”

Disa thonë dele, disa thonë lopë, disa thonë qen.

“Këtu,” thotë i urti, “ditën kur mund të thuash: “Një vëlla po vjen nga ana e kundërt, edhe pse nuk mund të shohësh gjininë, ngjyrën, tiparet e fytyrës dhe veshjet e personit që po vjen përballë teje. Këtu do të thotë se errësira mbaron dhe drita fillon.”

Besimtari e ka për obligim ta dojë besimtarin

Po pse? Mund të mos na pëlqejë, ata mund të kenë qëndrime të gabuara, por të duash një besimtar është urdhër i Allahut dhe i Pejgamberit. Ne nuk mund t’ia kthejmë shpinën besimtarit, edhe nëse ai e ka gabim. Duhet t’i dalim për zot, ta përqafojmë disi.

I Dërguari i Allahut na urdhëron: “Bëhuni vëllezër, o robër të Allahut!” Po, ky është një urdhër, dhe ai që jep urdhër nuk është një person i zakonshëm, por është i Dërguari i Allahut me përgjegjësi. Sot, gabimet që u atribuohen muslimanëve në vendin tonë dhe muslimanëve të vendeve të tjera vënë në dyshim pikëpamjen tonë.

Nëse gabimet janë gabime, mbrojtja e atyre gabimeve sepse ata janë besimtarë ndoshta do t’i shtonte fajin gabimit. Të konsiderosh besimtarin si jobesimtar për shkak të atyre gabimeve, të thuash fjalë që do të dëmtojnë besimin dhe Islamin, të ngecësh në negativitete të tilla që shkaktohen nga ata që punojnë kundër Islamit, të mos shohësh bukuritë e Islamit të vërtetë, të vonosh për t’i parë ato janë humbjet tona të dorës së parë.

Besimi krijon një vëllazëri te njerëzit që është më e fortë se një vëllazëri prindërore. Vëllai ose motra mund të mos jetë në gjendje t’i besojë vëllait ose motrës [nga gjaku] ndonjëherë. Por vëllazëria e besimit e bën vëllanë vëlla të besueshëm dhe të pacenueshëm në çdo mënyrë. Krijon një besim të pafund mes tyre. Kjo e vërtetë thuhet në suren Huxhurat: “Vërtet, besimtarët janë vëllezër” (Huxhurat, 49/10). Kushtet e vëllazërisë janë renditur si më poshtë në hadithin që sapo përmendëm dhe që nënvizuan viruset që kërcënojnë vëllazërinë:

Një vëlla nuk do të kthejë shpinën, nuk do të tradhtojë, shtypë, privojë, ofendojë, poshtërojë apo përçmojë vëllanë e tij. Sepse “Mjafton si e keqe që njeriu të ofendojë një vëlla musliman.” Po, besimi i vërtetë është sigurimi i jetës. Me besim të vërtetë, të gjithë njerëzit janë të siguruar. Sepse pasuria, dëlirësia dhe gjaku i muslimanit janë haram për muslimanin dhe janë nën mbrojtje.

“Allahu nuk i shikon format tuaja. Allahu shikon zemrat tuaja dhe (sipas një transmetimi tjetër) veprat tuaja.”82 Njeriu përcaktohet nga sjellja e tij. Pra, nëse besimtarët e vërtetë kanë cillësitë e renditura më sipër, atëherë ky është besimi i vërtetë. Nëse besimtarët nuk e duan njëri tjetrin, flasin kundër njëri-tjetrit pa e kuptuar njëri-tjetrin, e kanë zili, gjithmonë i vënë në dukje gabimet e njëri-tjetrit, e keqkuptojnë njëri-tjetrin dhe nuk e tolerojnë njëri-tjetrin, veprat e mira mbeten ashtu siç janë; nëse besimi nuk prek zemrën, do të thotë se besimi nuk është vendosur në zemër. Prandaj, sipas fjalëve të Kur’anit: “O ju që besuat! Besoni (përsëri) Allahun dhe të Dërguarin e Tij!” (Nisa, 4/136) A nuk do të ishte e drejtë të thuhej ashtu siç thotë ky ajet?

Hadithi ynë përfundon me fjalët: “Mos e shitni shitjen e njëri-tjetrit dhe mos qëndroni të hidhëruar për më shumë se tri ditë”. Ky hadith, i cili është plot me këshilla që mund të jenë udhërrëfyes në çdo pjesë të jetës që jetojmë, është pothuajse si udhërrëfyesi i një besimtari në botë. Hartat janë një mjet i rëndësishëm në rrugën drejt qëllimit. Rekomandimet e mësipërme janë gjithashtu një udhërrëfyes i mirë për besimtarin që ka vënë si synim Xhennetin, për një jetë të qendruar pa devijuar djathtas apo majtas.

Abdullah b. Umeri transmeton: I Dërguari i Allahut (a.s) u ngjit në minber dhe tha me zë të lartë: “O ju njerëz që jeni bërë muslimanë me gjuhën tuaj, por besimi nuk ka arritur në zemra! Mos

82 Muslim, Birr, 33; Ibni Mâxhe, Zuhd, 9.

i mundoni muslimanët, mos i fajësoni, mos i kërkoni sekretet e tyre. Sepse, kushdo që kërkon sekretin/turpin e vëllait të tij (atë që ai e fsheh), Allahu do të kërkojë edhe sekretin/turpin e tij (atë që ai fsheh). Dhe kushdo që kërkon sekrete, Allahu do ta zbulojë dhe do ta turpërojë njeriun kudo që të fshihet.”

Abdullah b. Umeri një ditë e shikoi Qaben dhe i tha me zë:

“Sa e lartë je ti dhe nami yt! Por ka besimtar që është më i lartë dhe më madhështor se ti për nga respekti!”83

Le të përfundojmë temën tonë me dy hadithe të Pejgamberit tonë: “Muslimani është vëllai i muslimanit. Nuk e persekuton, nuk e lë vetëm në rrezik. Kushdo që sheh nevojën e një vëllai, Allahu do ta shohë edhe nevojën e tij. Kush e shpëton një musliman nga telashet, Allahu do ta shpëtojë atë nga shqetësimet e Ditës së Gjykimit. Kush ia mbulon (të metat) muslimanit, Allahu do t’ia mbulojë atë (të metat) në Ditën e Gjykimit.”84

“Kush e mbron nderin e vëllait të tij, Allahu do ta largojë zjarrin prej tij në Ditën e Gjykimit.”85

83 Tirmidhî, Birr, 85.

84 Ebû Dâvûd, Edeb, 46; Tirmidhî, Hudût, 3; Buhârî, Medhâlim, 3; Ikrah, 7; Muslim, Birr, 58. 85 Tirmidhi, Birr, 20.