Çka do të thotë përfaqësimi dhe gjuha e gjendjes?

Përfaqësimi (temthil) dhe gjuha e gjendjes (hâl dili) është mënyra se si një predikues shpreh mendimet e tij me qëndrimin, gjendjen dhe sjelljet e tij, duke jetuar së pari gjërat që tregon dhe duke paraqitur një jetë shembullore. Përfaqësimi është një nga mënyrat më të mira për t’u treguar njerëzve realitetin dhe të vërtetetat. Është një parim i rëndësishëm që njeriu t’i tregojë me veprimet e veta aq sa ka mundur të përfitojë nga çështjet që po përpiqet të përcjellë.

Trimëria e vërtetë është përfaqësim. Një person që e merr si udhërrëfyes thënien e të vërtetave të Kur’anit dhe besimit, nuk duhet të jetojë një jetë që bie ndesh me atë që thotë. Është shumë e rëndësishme që sjelljet e afirmuara dhe pozitive të zbulohen nga personat në një pozitë shembulli, në kuptimin që të ketë efekt ndaj bashkëbiseduesit të atij personi. Me fjalë të tjera, nëse njeriu është duke e falur namazin, duhet të falë një namaz të tillë që ata që e shikojnë nga jashtë duhet të thonë: “Nëse ky person nuk ka asgjë, vetëm ky namaz tregon se ai është në vijën e duhur të së vertetës”. Edhe nëse njerëzit që e shikojnë nga jashtë nuk besojnë plotësisht, duhet të besojnë se ky namaz i tij duhet marrë parasysh.

Fatlumët, të cilët e marrin detyrën e kumtimit dhe të udhëzimit, duhet së pari të përjetojnë atë që thonë vetë. Në Kur’an, Allahu i Madhëruar në një paralajmërim në lidhje me këtë çështje thotë: “O besimtarë, përse flisni atë që nuk e punoni? Është neveri e madhe te Perëndia të thoni atë që nuk e punoni!” (Saff, 61/2-3).

Pejgamberi e shpreh këtë të vërtetë në një hadith të tij kështu: “Ata që i urdhërojnë njerëzit të bëjnë mirë, por harrojnë veten e tyre, do t’ju tërheqin zorrët në zjarrin e xhehennemit. Ata pyeten: ‘Kush jeni ju?’ Ata do të përgjigjen: ‘Ne jemi ata që e harrojmë veten edhe pse i kemi urdhëruar njerëzit të bëjnë mirë’”. 59

Predikuesi duhet t’i kushtojë vëmendje maksimale unitetit të thelbit të tij me të folurit e tij, të mos shfaqë dobësi në cilësinë e përfaqësimit dhe para së gjithash të përjetojë atë që thotë që fjalët e tij të jenë efektive.

Përfaqësimi i Pejgamberit i parapriu kumtimit të tij

Kur shikojmë jetën e Profetit, shohim se përfaqësimi i tij është një hap përpara mesazhit të tij. Ai i përfaqësonte të vërtetat që thoshte në një mënyrë të tillë që një person që e shikonte do të ishte i bindur për ekzistencën e Allahut të Madhëruar pa pasur nevojë për ndonjë provë tjetër. Në fakt, shpesh herë mjaftonte ta shihje atë vetëm për të pranuar profetësinë e tij. Abdullah b. Revaha e

59 Sujûtî, ed-Durru’l-Mensûr, 1/158.

shpreh bukur këtë të vërtetë kur thotë: “Sikur të mos kishte ardhur me mrekulli të dukshme, do të mjaftonte vetëm ta shohësh atë dhe të besosh në të”.60

Gjuha e tij e gjendjes ishte aq mbresëlënëse saqë një dijetar çifut si Abdullah b. Selam kishte besuar duke e parë atë vetëm një herë, duke thënë: “Nuk ka gënjeshtër në këtë fytyrë, vetëm i Dërguari i Allahut mund ta zotërojë këtë fytyrë.”61

Pra, ta shohësh atë mjaftonte për ta pranuar. Njerëzit që i kushtojnë jetën e tyre shpjegimit të gjërave të tjerëve e kuptojnë më mirë se kushdo se sa e vështirë mund të jetë ky lloj pranimi. Sepse shumica prej tyre përpiqen shumë gjatë gjithë jetës dhe nuk mund t’i tregojnë një personi sa gishtat e dy duarve, ose të bëhen të pranuar prej tyre dhe të hyjnë në botën e tyre shpirtërore. Megjithatë, le të shohim të Dërguarin e Allahut. A është e mundur të tregohet një person i dytë që ka vendosur në fron zemrat e gati një miliardë njerëzve? A ka ndonjë tjetër, emri i të cilit këndohet nga minaret pesë herë në ditë me një entuziazëm që do të rezonojë mbarë botën?

Pra, njerëzimi e do atë dhe e deklaron përkushtimin e tij ndaj tij disa herë në ditë. Pavarësisht gjithçkaje, Muhammed (a.s.) vazhdon të ngrejë fronte në zemrat e mbarë njerëzimit. Sepse ai fillimisht ka jetuar në vetvete atë që u ka thënë të tjerëve dhe ka qenë gjithmonë një shembull i gjallë i asaj që ka thënë. Prandaj çdo fjalë e tij pati ndikim në masë dhe fjalët e tij u pranuan në zemrat e tyre.

Përderisa i ftonte njerëzit për të adhuruar Allahun, ai përfaqësonte adhurimin më të bukur dhe falej derisa i fryheshin këmbët. Një ditë, atij iu kujtua se të gjitha mëkatet e tij të kaluara dhe të ardhme ishin falur dhe iu tha: “Pse po e vë veten në kaq shumë në mundime?” Dhe ai iu tha: “A nuk duhet të jem rob mirënjohës?”62

Po të donte, mund të hante, të pinte dhe të jetonte si mbretër. Një jetë e tillë iu ofrua tashmë kur ishte ende në Mekkë. Megjithatë, për hir të fesë së tij, ai preferoi një jetë të thjeshtë sesa një jetë komode. Ishte jeta e tij e thjeshtë që po i drejtonte masat drejt tij.

Umeri, një nga khalifët e tij, gjithashtu bënte një jetë shumë të thjeshtë; por jeta e thjeshtë e të Dërguarit të Allahut e bëri të derdh lotë. Një ditë, i Dërguari i Allahut e pyeti: “Umer, pse po qan?” Umeri pyeti: “O i Dërguari i Allahut, pikërisht tani, ndërsa mbretërit janë të shtrirë në shtretër me pupla, ti po fle në një rrogoz dhe ajo lë shenja në lëkurën tënde; kurse ti je i Dërguari i Allahut. Ju meritoni një jetë komode më shumë se kushdo tjetër!” I Dërguari i Allahut i tha Umerit: “A nuk je i kënaqur, o Umer, që dynjaja është e tyre, akhireti të jetë i yni?”63

Ai jetoi një jetë të thjeshtë sa i përket jetës së tij persoale. Me fjalë të tjera, ai nuk jetonte, po jetësonte. Në fund të fundit, a nuk ishte sekreti i hyrjes së tij në të gjithë shpirtrat dhe vendosja e një froni në zemrat, për shkak të kësaj mënyre përfaqësimi?

Ata që e marrin detyrën e predikimit si detyrë, kanë shumë mësime për të nxjerrë nga këto qëndrime dhe veprime të të Dërguarit të Allahut. Kushti i vetëm për të hyrë në zemra, për të pasur ndikim tek të tjerët dhe për të vendosur një fron në zemra është që personi që ka thënë gjithçka, siç ka bërë i Dërguari i Allahut, duhet ta ketë përjetuar vetë si fillim.

Për shembull, një person që dëshiron t’i shpjegojë dikujt rëndësinë e tehaxhudit dhe lotëve, fillimisht duhet të ngrihet natën dhe të qajë derisa ta lag sexhaden e tij me tehexhud. Përndryshe,

60 Kadi Ijad, esh-Shifa, 1/249.

61 Alijjulkârî, el-Masnu’, fq. 149.

62 Ibn Hibban, Sahih, 2/386.

63 Ahmed b. Hanbel, Musned, 2/231.

një person i tillë mund të merr shuplakë nga ajeti: “Pse thoni atë që nuk bëni?” (Saf, 61/2) dhe ai nuk mund të jetë kurrë efektiv.64

Ebu Bekri u bënte përshtypje njerëzve me paraqitjen e tij

Ashtu si Pejgamberi ynë, edhe sahabët tanë, të cilët jetuan pranë tij, ishin njerëz përfaqësues të shembullit të tij. Në jetën e tyre gjendja (shembulli) ishte më i rëndësishëm se fjala. Ata po ndikonin te njerëzit me jetën e tyre shembullore dhe ishin të dobishëm në konvertimin e tyre në Islam.

Ebu Bekri ishte njëri prej tyre. Ebu Bekri ishte ndër ata që nuk mund të strehoheshin kur Mekka nuk mund t’i strehonte besimtarët në gjirin e saj. Ashtu si miqtë e tij që dolën para tij, edhe ai mendoi të emigronte në Abisini. Rrugës, ai takoi një politeist të quajtur Ibnu’d-Dainna. Ibn el Dainna pyeti:

“Ku po shkonë o biri i Ebu Kuhafes?”

“Njerëzit e mi më dëbuan. Ata nuk duan më të më mbajnë mes tyre.”

“Si mundet që dikush si ju të dëbohet nga Mekka? Ju vini në ndihmë të varfërve, shtrini dorën te të vejat dhe kujdesuni për jetimët. Po, të dëbosh një person si ti nga Mekka është të privosh Mekkën nga një vlerë si ti. Ejani nën mbrojtjen time dhe unë do t’ju mbroj.”

Ebu Bekri kthehet dhe deklaron se e është marrë nën mbrojtjen e tij. Por sa kohë do ta duronte politeisti mekkas Ebu Bekrin në rrethinën e tij, me gjendjen dhe leximin e Kur’anit, koha do ta tregonte. Ebu Bekri u tërhoq nga shtepia e tij, duke ndjekur kushtet e atij politeisti. Aty fillon të lexojë vetë Kur’anin. Pas një kohe, ai merr diçka si një dritare të ndërtuar para dritares së shtepisë, del dhe falet dhe lexon Kur’an atje.

Ebu Bekri ishte një burrë me lot në sy. Në momentin që tha “Allah”, filloi të qante, nuk i mbante dot të qarat dhe u fal sikur bota rreth tij po trazohej. Ndërsa falej në atë dritare, po aq njerëz sa burra, gra dhe fëmijë, rrethonin dritaren e Ebu Bekrit në rrathë dhe derisa ai po lexonte Kur’an, ata dëgjonin Ebu Bekrin dhe zemrat e tyre ngroheshin për Islamin.

Kjo i zemëron politeistët e shquar. Ata i drejtohen Ibnu’d Dainnas dhe i thonë: “Largoje këtë nga mbrojtja jote. Përndryshe, ne do të veprojmë për të thyer mbrojtjen e dikujt që është nën mbrojtjen tënde. Atëherë do shohesh si njerëzit do të bëjnë thashetheme për ty.”

Ai i thotë Ebu Bekrit të ndalojë së lexuari Kur’an. Ebu Bekri u përgjigj: “Si mund ta ndaloj leximin e Kur’anit? Kjo është fjala e Zotit. Kjo fjalë u dërgua për t’u shpallur njerëzve. Pasha Allahun, edhe nëse më largoni nga mbrojtja juaj, unë do ta vazhdoj këtë punë nën kujdesin e Allahut.”

64 M. Fethullah Gülen, Sonsuz Nur, 1/262-266.

Si i shërben një i bardhë zezakëve?

Ne jetojmë në një vend të varfër në Kenia. Përditshmëria jonë është... Një bukë e thatë që gjejmë është më se e mjaftueshme për të na bërë të lumtur. Unë, gruaja ime dhe fëmijët e mi jetojmë në një kasolle të vogël prej kallaji. Nuk mund ta harrojmë kurrë situatën tonë. Shumë kenianë vuajnë të njëjtin fat si ne. Kanalet e kanalizimeve të hapura kalojnë nëpër rrugët e ngushta e të pista të lagjes sonë; Sëmundja dhe vdekja nuk mungojnë në qytetin tonë. Drita e diellit përvëluese e kthen kasollen tonë prej kallaji në furrë; malaria, dizenteria, tifoja nuk na braktisin kurrë...

Dhe burrat e bardhë jetojnë në vendin tonë. Ne e drejtojmë jetën si “ata dhe ne”, duke mos e injoruar hendekun mes nesh: Zotëria i bardhë është gjithmonë superior, gjithmonë i fortë, gjithmonë i denjë për respekt. Anëtarët e feve të ndryshme, të cilët vijnë të na tregojnë për sistemet e tyre të besimit, gjithmonë nënkuptojnë këtë ndarje: Edhe pse nuk shprehin dallimin mes të zezës dhe të bardhës kur përshkruajnë fenë e tyre, ata na bëjnë të ndiejmë ngjyrën e lëkurës sonë me jetën e tyre... Ata ulen në tavolina të veçanta, hipin në makina të veçanta dhe jetojnë në shtëpi të veçanta.

Ne ëndërrojmë që një ditë të ketë njerëz të bardhë që do të mendojnë si ne dhe në momentin që do t’i takojmë ne imagjinojmë se fatkeqësia e Afrikës sonë do të pastrohet me këtë takim. Por kur zgjohemi në mëngjes, ëndrrat tona mbarojnë dhe realitetet e jetës na godasin si kamxhik.

Historia jonë vazhdoi kështu derisa i takuam… Domethënë, derisa gruaja ime filloi të punonte si mësuese në një shkollë turke. Po, edhe ata ishin të bardhë; por me sjelljet dhe stilet e tyre të jetesës përmbysën stereotipet e formuara në mendjet tona.

Atë verë, burri im, Hasani, filloi të punonte si mësuese në një shkollë turke të sapohapur. Nuk mund ta harroj kurrë atë që tha Hasani në mbrëmjen e ditës së tij të parë në shkollë. Ai i emocionuar më tha: “E dini, disa nga administratorët dhe mësuesit janë të bardhë, por shumë të ndryshëm nga ata që kemi takuar deri tani. Ne ndajmë të njëjtat kushte, hamë të njëjtat vakte në të njëjtën tryezë... Nuk do ta besoni; por ata më trajtojnë mua dhe miqtë e mi të zinj siç i trajtojnë njerëzit e tyre; një mësues i bardhë na dha çajin në një tabaka. Drejtori i shkollës më telefonoi për pak dhe mori informacione për mjedisin ku jetojmë.

Gjërat që ai tha ishin vërtet të habitshme; Si mundet që një i bardhë t’u shërbejë zezakëve, të ndajë të njëjtin mjedis dhe standarde! Këto janë sjellje që nuk i kemi hasur kurrë më parë. Ai i tha Hasanit: “Kjo sjellje mund të mos jetë e sinqertë. Ata kanë nevojë për ne pasi janë të rinj këtu. Pas disa muajsh ata sillen si çdo të bardhë tjetër që njohim.” Unë u përgjigja. Megjithatë, ditët dhe muajt kaluan. Sjellja e këtyre njerëzve në shkollë nuk kishte ndryshuar fare, përkundrazi me kalimin e kohës ishin bërë më të sinqertë dhe më të hapur.

Burri im më tregonte për to çdo natë kur vinte në shtëpi. Mezi prisja të kisha një shans për të takuar këta njerëz. Gjithmonë e kisha këtë pyetje në kokë: Një i bardhë nuk do ta konsideronte kurrë veten të barabartë me ne. Kjo është padyshim një situatë e lidhur me parimet e shkollës. Hasani erdhi në shtëpi një mbrëmje i nxituar dhe i emocionuar.

Më tha: “Fatma, lajm i mirë, do t’i takosh tani. Drejtori tha se donte të vinte tek ne me disa të ftuar nga Turqia.”

Në fillim u habita shumë; sepse mendoja se një gjë e tillë nuk do të ishte e mundur kurrë. Madje u ofendova pak nga Hasani:

“Të lutem mos u tall”, i thashë. Ai përsëri tha me të njëjtin ton të emocionuar: “Nuk po bëj shaka. Ata vërtet do të vijnë tek ne nesër mbrëma, është e vertetë.” po thoshte ai. Burri im ishte mjaft serioz. Unë e njoh mirë atë. Ai kurrë nuk bën shaka me atë ton zëri dhe atë shprehje të fytyrës. Tani më pushtoi një dëshirë dhe kuriozitet i ëmbël. Por prapë mendova se mund të kishte diçka që nuk shkonte. Hasanit me një ton të prerë:

“Burri i bardhë nuk vjen në shtëpinë tonë!” i thashë atij. Në atë moment kuptova që po qaja. O zot pse po qaja... Mos ndoshta...

Apo ishin këta lotë të bardhë që rridhnin nëpër lëkurën time të zezë në Afrikën e bardhë që prisja dhe më mungonte? A ishin ata njerëzit me fytyrë të ndritur që prisja? Mezi prisja të nesërmen dhe kohën që do të vinte. Vazhdimisht brenda vetës pyesja “A do të vijnë ndonjëherë?”. Edhe sikur të vinin, si do të na shikonin, si do të silleshin; Si do t’i përgjigjeshin ata situatës dhe mjedisit tonë të ndryshëm?

Dhe erdhën... Fillimisht e përqafuan burrin tim një nga një... Më pas më përshëndetën me respekt dhe më pyetën me shumë mirësjellje si isha... Dridhesha nga emocioni, doja të qaja nga lumturia. Ndoshta unë po qaja. Të bardhët më përshëndetën me një respekt dhe sinqeritet që nuk e kisha parë kurrë nga askush tjetër. Ishte hera e parë që isha dëshmitar i një përqafimi kaq miqësor mes një të bardhi dhe një të ziu. Më e rëndësishmja, ata morën fëmijët e mi në krahë një nga një, i përkëdhelnin dhe i puthnin. Për më tepër, shtëpia jonë prej kallaji njëdhomëshe nuk iu duk aspak e çuditshme. Ata sollën dhurata për secilin prej nesh. Ata ishin me ne për një orë, ulur të lumtur në shtëpinë tonë, duke mos injoruar asgjë...

Aty kuptova se ata ishin burrat e bardhë të pritur, njerëz me fytyra të shndritshme. Pikërisht atëherë kuptova se kasolle jonë e vogël prej teneqeje po dëshmonte historinë. Këta ishin njerëzit që prisja, të cilët do të ndryshonin fatin e Afrikës sonë...65

65 Zaman, Ailem Dergisi, sy. 116, fq. 17-20.

Le të heshtë gjuha, le të fletë gjendja

Gjëja kryesore në Islam është vepra dhe sjellja. Gjëja që prek njerëzit është gjendja dhe qëndrimi i tyre. Në fakt, gjuha që duhet përdorur për të përcjellë të drejtat dhe të vërtetat te të tjerët duhet të jetë gjuha e gjendjes së muslimanit dhe jo vetëm fjala. Për njerëzit që kanë arritur udhëzimin e Islamit, ekziston një gjuhë më e fortë se fjalët, e cila është jeta shpirtërore e Islamit, e cila shprehet përmes përfaqësimit. Si shokët e Isait ashtu edhe sahabët e nderuar nuk i dinin gjuhët e atyre kombeve kur ranë në kontakt me kombe të ndryshme dhe u shpjeguan atyre të vertetat e fesë, që edhe ishin të huaj për kulturat e tyre. Megjithatë, me gjendjen, qëndrimin dhe sjelljen e tyre ia dolën të zënë vend në zemrat e atyre njerëzve.

Prandaj, sjellja e besimtarit duhet të jetë gjithmonë para gjuhës së tij, dhe qëndrimet dhe sjelljet e tij duhet t’i drejtojnë fjalët e tij në mënyrë që ai të mos jetë gënjeshtar në sytë e Allahut dhe të mos cenojë reputacionin e tij në sytë e njerëzve. Gjëja e rëndësishme në fenë tonë nuk është të dukemi drejt, por të jemi të drejtë. Allahu i Madhëruar në Kur’an thotë: “Atëherë, o i Dërguar i Allahut, me ata që janë me ty dhe pendohen, vepro drejt ashtu siç të është urdhëruar dhe ji në rrugën e drejtë”. (Hud, 11/112). Nëse i kushtohet vëmendje, ajeti nuk thotë: “Thjesht bëhu i vërtetë në fjalët e tua, shiko saktësinë e fjalëve të tua për të bindur të tjerët”. Por është urdhëruar: “Ji i drejtë me qëndrimin dhe sjelljen tënde ashtu siç je urdhëruar”.

Po, në fenë tonë është e rëndësishme të mos dukemi, por “të jemi”, jo të thuash e të sugjerosh, por të “jetosh dhe praktikosh”. Prandaj, të qenit efektiv varet nga të jetuarit e asaj që tregojmë [kumtojmë]. Efekti nuk është në fjalë, por në përkthimin e atyre fjalëve në gjendje dhe në mënyrën se si shqiptohen për hir të Allahut.

Gjuha universale: Gjuha gjendjes

Mësimi i gjuhëve të atyre njerëzve në një vend të destinuar është një mjet i rëndësishëm për t’u treguar të vërtetat hyjnore atyre njerëzve. Në fakt, çdo pejgamber e prezantoi mesazhin e tij në gjuhën e popullit të tij. Megjithatë, është e gabuar t’i atribuohet ndikimi i sahabëve njerëzve vetëm për të folur gjuhën e njerëzve ku ata shkuan. Në fakt këtë pretendim e konsideroj si përpjekje për të mbuluar një fakt historik shumë të rëndësishëm. Po, sahabët kishin shumë ndikim kudo që shkonin. Por e vërteta që qëndron në themel të ndikimit të tyre është se ata përdorin një gjuhë universale në qasjen e tyre ndaj njerëzve dhe se gjuha universale është gjuha e gjendjes. Të gjithë sulltanët e zemrës, nga Pejgamberi e deri te sahabët, nga sahabët e deri më sot, gjithmonë e kanë përdorur këtë gjuhë për të pushtuar zemrat.

Se si njerëzit e mësojnë gjuhën e popujve që shkojnë për një kohë të shkurtë - nëse është e vërtetë - nuk është aq e rëndësishme. Kjo situatë mund të jetë një dhuratë e Allahut në këmbim të dashurisë dhe dëshirës së atyre njerëzve për të përcjellë mesazhin, ose mund t’u jepet si mirësi përpjekjeve të tyre heroike.

Për shembull, një sahabi po largohej nga Mekka dhe po vinte në Spanjë për një qëllim të lartë. Nuk njihte gjuhën dhe kulturën e tyre. Ndërsa ishte atje, e vetmja dinamikë që e mbajti gjallë dhe edukoi ishte qëllimi i tij i lartë. Mosnjohja e gjuhës ishte një disavantazh më vete, por po tregonte shumë me gjuhën e ndihmës hyjnore që vinte në pikën ku heshtën arsyet dhe gjendja e së vërtetës që ai jetoi për shkak të mangësisë së tij.

Musab b. Umejr dinte 12 ajete teksa po shkonte për në Medine. Ndoshta fjalitë që ai tha në Medine nuk ishin pesëqind, por ai fliste në një gjuhë të tillë që shkaktoi shkrirjen edhe të njerëzve më zemërgur që kishin lumturinë të takonin atë me atë gjendje dhe shembull të lartë, që një vit më vonë erdhi në Akabe me shtatëdhjetë e dy veta.

Sot, është e mundur të tregohen dhjetëra mijëra nga këta shembuj. Për shembull, dua të ndaj me ju kujtimet interesante të treguara nga disa miq turq që u regjistruan një kurs për të mësuar një gjuhë pas fatkeqësisë së shtatorit. Pas një periudhe të tillë, muslimanët në botë kanë qenë subjekt i vlerësimeve të ndryshme. Në një mjedis ku mediat i portretizojnë muslimanët si tipat që duhen pasur frikë, ata fillojnë kursin. Për shkak se janë muslimanë, të gjithë i shikojnë me sy të mprehtë dhe edhe pse nuk janë rehat me këto shikime, përpiqen të shprehin se e vërteta nuk është kështu, ndërsa të gjitha këto i durojnë në emër të Allahut. Kur’ani thotë: “Secili shfaq karakterin e vet gjatë aktit”. (Isra, 17/84). Të gjithëve u është krijuar një atmosferë teksa këta miq pasqyronin personazhet e tyre. Ata vlerësohen nga të gjithë ata që e shohin sinqeritetin në uljen, qëndrimin, ngrënien, pirjen, mirësjelljen, modestinë dhe edukatën e tyre. Në ditën e dytë të kursit, këtyre shokëve iu kërkua falje për sjelljen joetike të studentëve të tjerë të huaj dhe u mor në konsideratë zotësia dhe mirësjellja e tyre.

Një tjetër incident që ata përjetuan është si më poshtë; Gjatë takimit në klasë, njëri i shpreh një studenti të huaj se i urren turqit dhe nuk i pëlqen fare. Ai tregon si arsye turqit, të cilët i takoi në vendin e tij dhe ishte dëshmitar i qëndrimeve të tyre negative. Atij i shprehet me fjali të thjeshta se ata njerëz që ai nuk i pëlqen nuk pasqyrojnë karakterin e përgjithshëm të kombit turk dhe se në çdo komb mund të gjenden njerëz të mirë dhe të këqij. Pas gjithë këtyre ngjarjeve, nëpër klasa

bëhen ëmbëlsira të vogla me produktet turke të blera nga tregu turk i asaj zone dhe pushimet gjatë kursit fillojnë të ngjyrosen me ngjyrat e tyre. Pas pak, këta miq bëhen të dashurit e të gjithëve. Përsëri, një tjetër student i huaj në të njëjtën klasë i fton për darkë. Pas buke bëhet biseda dhe në fund falet namazi i akshamit. Teksa largohen pas një atmosferë të ngrohtë, njerëzit e shtëpisë thonë; “Tani kemi katër vëllezër muslimanë turq.”

Në atmosferën mbytëse të krijuar nga trazirat e shtatorit dhe botimet negative në botë më pas, qasje të tilla pozitive që ata marrin, bëjnë që dashuria dhe entuziazmi i këtyre miqve të rritet dhe ata bëjnë vlerësimin e mëposhtëm. “Pra, kur çdo musliman bartë cilësitë që duhet të ketë në kuptimin e vërtetë dhe i bën ato të gjallërohen në jetën e tij, nuk ka asnjë pengesë që ai nuk mund ta kapërcejë në emër të asaj ndjenje dhe mendimi të lartë.”

Le ta mbyllim temën tonë me fjalët e një heroi përfaqësues. “Nëse ne mund të sjellim vlerat e besimit dhe islamit në jetën tonë në kuptimin e vërtetë, besimtarët e feve të tjera (pjesëtarët e feve të tjera) grupe grupe, fis pas fisi do të hyjnë në këtë fe.” Mbijetesa e një emocioni dhe mendimi varet nga përfaqësuesit e tij. Sikur sahabët të mos e kishin jetuar Kur’anin me të drejtën e tyre, Kur’ani do të bëhej një libër jetim me gjuhën e lidhur. Nga ky këndvështrim, do të jetë një garanci si për ne ashtu edhe për brezat e ardhshëm që të ecim nën drejtimin e motos: “Është shumë më e rëndësishme të jesh përfaqësues duke ditur diçka dhe duke e jetuar atë sesa të dish shumë, ose të kërkosh të dish më shumë se si do do të jesh shembull përfaqësues plotësisht”.66

66 Cengiz İnanır, Evrensel dil, Hâl dili, nga faqja herkul.org.

Meqenëse po flisni, atëherë bëjeni

Sa më shumë që njeriu i përmbush urdhrat fetarë dhe i shmanget ndalesave, aq më i vlefshëm është ai në sytë e Allahut dhe fuqisë së tij të ndikimit në masën e vlerës së tij. Gjendja (hal) dhe fjalët (kal) janë një gjuhë shumë e rëndësishme e dyanshme përsa i përket daljës për zot hakkut, përfaqësimit dhe shprehjes së saj. Kur kjo gjuhë e vetme me dy paraqitje gjëmon nga e vërteta, efekti i saj është i madh. Shprehjet e atyre që nuk bien në dallimin e fjalë-gjendje janë të ngulitura dhe të përhershme.

Njeriu që i kalon netët i shkujdesur duhet të turpërohet kur flet për tehexhxhudin dhe namazin e natës... nëse nuk mund ta kryejë namazin me frikë dhe përulësi, nëse nuk është i respektueshëm ndaj Allahut dhe nuk mund të dëgjojë me frikën dhe durimin e nevojshëm... sepse, Allahu e ka lidhur ndikimin e çështjeve të kumtuara me jetën e kumtuesit.

Ndërkohë ajeti, “O ju që keni besuar! Pse thoni atë që nuk e bëni? Të thuash atë që nuk e bën është prej gjërave që Allahu e urren më së shumti.” (Saff, 61/2-3) nuk duhet keqkuptuar. Ndërsa vë në dyshim vargun duke thënë “pse”, nuk thotë “Mos trego atë që nuk ke përjetuar”. Por ajeti ka për qëllim të totë “Meqë po thoni se po e interpretoni Zotin, pse veprimet tuaja nuk po e interpretojnë Atë? Ai thotë se të thuash diçka dhe të mos e bësh atë është një nga gjërat më të mëdha që do të shkaktojë zemërim tek Allahu”. Me fjalë të tjera, nuk do të thotë që ai që nuk e praktikon atë që thotë në ajet, nuk flet fare, por folësi duhet të jetë i vendosur për të zbatuar atë që thotë.

Në fakt, sahabët, të cilët kishin të njëjtin shqetësim për këtë çështje, e pyetën Pejgamberin për këtë. Enesi tregon: Ne i thamë Pejgamberit: “O i Dërguari i Allahut! A nuk do t’i urdhërojmë të tjerët për të mirën, nëse ne vetë nuk e bëjmë çdo gjë në mënyrë të përsosur, ose nuk e ndalojmë dikë që të ndalojë nga e keqja, nëse ne vetë nuk heqim dorë nga çdo e keqe? Profeti tha: “Jo! Edhe nëse nuk bëni gjithçka/të gjitha gjërat e mira që urdhërohen, përsëri urdhëroni/këshillojini të tjerët të bëjnë mirë. Edhe nëse nuk i shmangni të gjitha të këqijat, përsëri përpiquni t’i ndaloni të tjerët nga e keqja.”67

Sepse të jetosh dhe të tregosh janë akte të veçanta adhurimi. Ai që nuk i bën të dyja, e dënon veten me dy mëkate, dhe ai që nuk i bën njërin, me një mëkat. Të thuash atë që nuk bëre, ose më mirë, të mos bësh atë që thua, njëkohësisht tërheq ndëshkimin hyjnor, thyen fuqinë tënde të ndikimit dhe minon besimin tënd, ajo që thua dëgjohet si një “fjalë e thatë” dhe harrohet.68

Bashkëbiseduesit duhet të thonë “nuk ka genjeshtra në këtë fytyrë”

Sot, njerëzit që janë të uritur për fenë tonë mund të qëndrojnë larg anëtarësimit në rrethin e Islamit, herë pas here të fiksuar pas aspekteve joislame të muslimanëve. Ka shumë shembuj për këtë. Ja një shembull për këtë:

Një shërbëtor jomusliman dhe një kalë dërgohen për të marrë dijetarin e nderuar Ibrahim Hakkë, i cili ishte ftuar në një fshat në Erzurum për predikim dhe këshilla gjatë Ramazanit. Dalin për rrugë. Megjithatë, duke qenë se ishte vetëm një kalë, Ibrahim Hakkë zbaton moralin

67 Gazzali, İhya, 2/329.

68 Kırık Testi, 19.09.2004.

shembullor të Umerit (r.a.) duke hipur në një deve me radhë me skllavin e tij në rrugën e tij për në Jerusalem.

Edhe pse shërbëtori jomusliman këmbëngulte:

“Nëse fshatarët e dëgjojnë këtë, do të më qortojnë; Nuk më paguajnë as mua!” Megjithatë dijetari i drejtohej:

“Biri im, nuk e dimë se si do të jetë gjendja jonë në frymën e fundit! Ti ke merak se mos të qortojnë fshatarët, por unë kam frikë nga llogaria e madhe që do të jepet në prani të Allahut” dhe vë si rregull kalërimin me radhë.

Urtësia e Allahut deshi që, pikërisht kur janë gati të hyjnë në fshat, erdhi radha e shërbëtorit, ashtu si në shembullin e Umerit. Edhe pse burri, i cili kishte frikë nga fshatarët, deklaroi se ai hoqi dorë nga e drejta e tij dhe këmbënguli që dijetari të hipte në kalë, Ibrahim Hakkë tha: “Eshte rradha jote!” Thotë dhe ecën para kalit dhe hyn në fshat.

Kur njerëzit panë këtë situatë, menjëherë e rrethuan shërbëtorin dhe thanë: “O i paturp! Megjith këtë rini që ke nuk të vjen turp ta lë të ecesh këtë plak mjekerr bardhë! A është kjo besnikëria jote! Kështu të kemi urdhëruar!..” Fillojnë ta qortojë me shprehje të ndryshme. Por ata u ndalën nga qortimi kur Ibrahim Hakkë shpjegon se si qëndronte puna. Ndërkohë një nga fshatarët i thotë shërbëtorit jomusliman:

“Oh njeri! Ju keni parë dhe përjetuar kaq shumë virtyt nga ky dijetar! Pse nuk bëhesh musliman!”

Pas disa minutash heshtje, shërbëtori thotë fjalinë e mëposhtme shembullore: “Nëse më ftoni në fenë tuaj, nuk bëhem asesi! Por nëse po më fton në fenë e këtij të bekuari, unë besova në atë fe sa isha ende në rrugë!...”

Pra, një predikues duhet që për hirë të Zotit, Pejgamberit, fesë dhe njerëzimiz të jetë i ndjeshëm dhe i kujdeshëm aq sa të tjerët të thonë: “Nuk ka gënjeshtër në fytyrën e tij!” Ata duhet t’i bëjnë bashkëbiseduesit e tyre të thonë: “Nëse është feja e tyre që i ka sjellë këta njerëz në një karakter dhe moral kaq të lartë, as feja e tyre nuk mund të jetë gënjeshtër”.

Shembulli i Bediuzzaman Said Nursit

Bediuzamani, i cili pati një jetë të ndritur duke i shërbyer njerëzimit, çdo moment të jetës së tij të mundimshme e kaloi me shërbimin e besimit dhe Kur’anit dhe gjatë gjithë jetës së tij përcolli dhe përfaqësoi të vërtetat e imanit.

Kur Bediuzzamni u kthye në Stamboll pas robërisë ruse, ai përjetoi një ngjarje të ngjashme. Ndërsa po vazhdonin festimet tradicionale të Kağıthane, ai hipi në një varkë me miqtë e tij deputetë Mulla Sejjid Taha dhe Haxhiı Iljasin. Nga Ura e Galatas deri në Kağıthane, dy anët e Bririt të Artë ishin të mbushura me gra dhe vajza të panumërta greke, armene dhe të Stambollit. Ato po kalonin në xhiro me varkë. Me fjalët e tij, ai as që e dinte se ekzistonin. Megjithatë, Mulla Taha dhe Haxhi Iljasi vendosën të shihnin Bediuzzamin mos ai do të shikonte rrotull; Ata e shikonin me radhë. Pas një ore udhëtim, të dy thanë:

“Ne ishim të habitur me gjendjen tuaj shpirtërore. Ju nuk shikuat as edhe për një qast.”. Atëherë Bediuzzamni u tha atyre:

“Nuk dua që kënaqësitë e panevojshme, të përkohshme, mëkatare të përfundojnë me pikëllime dhe keqardhje...”

Bediuzzamni, qëndroi në Stamboll për dhjetë vjet në tre periudha të ndryshme kohore dhe, me fjalët e tij, nuk e shikoi haramin as edhe një herë. Mulla Hamid (Ekinci) po kujdesej për shërbimin e tij kur u kthye në Van nga Ankaraja, ku shkoi për të mbështetur lëvizjen e Luftës Kombëtare. Një ditë ai do t’i thoshte:

“Ndërsa një zjarr i vogël përhapet nëpër një pyll, ai gradualisht djeg dhe shkatërron atë pyll. Besimtari që përçmon syrin e keq dhe shikon në haram, do t’i gllabërojë dhe shkatërrojë veprat e tij ditë pas dite. Atëherë kam frikë se fati i atij njeriu mund të jetë i tmerrshëm...”

Me një qendrim të tillë, ai përpiqej t’u shpjegonte njerëzve të vërtetën dhe realitetet. Dhe gjuha e tij e gjendjes ishte më me ndikim tek njerëzit.

Një njeri shembull: Tahir Abi

Bediuzamani jetoi një jetë të pakompromis, vetëmohuese me vendosmëri, vendosmëri dhe qëndrim marramendës. Ashtu si ai, njerëzit që u rritën në mësimin e tij ishin gjithashtu shembuj shumë të mirë për ata përreth tyre. Nga Hulusi Efendi te Hoxha Sabri Efendi, nga Hafız Ali te Hasan Fejzi Efendi, nga Ruzhdi Çakën te Mustafa Sungur... të gjithë këta personalitete të përkushtuar ishin shumë besnikë dhe të palëkundur në emër të përfaqësimit të një të vërtete të caktuar në mënyrën e tyre. Ata janë përfaqësues shumë seriozë të besnikërisë, qendrimit, shpirtit të predikimit, njohjes me të vërtetën dhe përkushtimit.

Sipas të kuptuarit të shërbimit (hizmetit) nga Bediuzzamani, nëse në një qytet kishte një nxënës të Risaleve, kjo do të thoshte se ai vend ishte çliruar për hir të mendimit islam. Bediuzzamani, e konsideronte pothuajse çdo individ që e bënte veten si njerëz që thonë: “Mëshira ime është për popullin tim”. Barra e thënies së të vërtetës mund të hiqej vetëm mbi supet e shpirtrave trima që ishin të zhytur në ideale të mëdha.

Për këtë kauzë, një nga heronjtë që e ndihmoi Bediuzzamanin dhe punoi në shërbim të besimit dhe të Kur’anit ishte përfaqësuesi Tahirî Mutlu. Në kohën kur Risale Nur do të shtypej për herë të parë në shtypshkronjë, Bediuzzamani i kishte dërguar nxënësit e tij sa andej-këtej për të gjetur shuma të vogla si 50-100 lira. Pjesa Ajetu’l-Kubra (Shenja e Madhe) ishte shkruar, por nuk kishte para për ta shtypur.

Vëlla Tahiri, një nga studentët e përkushtuar të Risale Nurit – qoftë prej banorëve të xhennetit - kur e dëgjoi këtë, tha: “Mësues, më jep tri ditë kohë”. Ai nxitoi në fshatin e tij dhe pasi numëroi të gjitha pasuritë e tij për publikun në sheshin e fshatit, deklaroi se të gjitha ishin në shitje. Përfshirë fushat e trëndafilave të trashëguara nga gjyshi.

Një i afërm që ka dëgjuar për situatën ka mbetur i habitur: “Tahir! Çfarë po bën? Ç’do të bëhet me ty më pas?” Si përgjigje ai tha: “Mos u mërzitni për gjendjen time ju? Dua ta shes arën, nëse nuk e blen ti, ia shes dikujt tjetër.” Si përfundim, i afërmi i Tahiri Abit duke qarë i dha paratë dhe bleu arën. Tahir Abi i solli paratë me gëzim dhe ia dorëzoi Bediuzzamanit dhe traktati Ajetu’l

Kubrâ mund të botohej pas kësaj sakrifice.

Për të mos mbetur pas tyre, edhe brezat e sotëm duhet të përpiqen t’i japin vullnetin e tyre të drejtën dhe të mos ndahen prej tyre. Secili prej tyre shpërtheu një furtunë kudo që shkoi dhe pati një ndryshim të menjëhershëm në emër të së vërtetës. Në këtë aspekt, është shumë e rëndësishme që të respektohet qëndrueshmëria dhe vullneti. Nëse jemi me atë vendosmëri dhe përkushtim,

Allahu i Madhëruar do ta shëndrrojë atë në natyrën tonë. Ne gjithashtu duhet të qëndrojmë drejt në vendin tonë pa u tronditur apo trembur.

Meqenëse feja juaj është kaq e bukur, atëherë unë po bëhem musliman!

Fqinji i Ebu Hanifes, i cili nuk e kishte parë atë për disa ditë, ishte bërë kureshtar. Ai vetë nuk ishte musliman, por ky e donte dhe ishte i kënaqur me këtë dijetar. Ai nuk mund të kujtonte të kishte parë ndonjë të keqe prej tij. Për më tepër, sa herë që kishte një punë, e ndihmonte menjëherë.

Kur mësoi se ishte i sëmurë, shkoi për ta vizituar pa humbur kohë. Ai hyri brenda me një përshëndetje. Sapo hyri në derë, nuhati një erë shumë e keqe. Ai bëri sikur nuk e ndjeu erën dhe tha:

“Të shkuara, fqinji im. Zoti te dhente sherim!”

“Faleminderit! Zoti ju bekoftë.”

Era nuk ishte larguar. Ai nuk mund ta shmangte kuriozitetin e tij. Ai po mendonte se nga vinte kjo erë. Ai e dinte mirë se muslimanët i kushtojnë rëndësi të madhe pastërtisë. Atëherë duhet të ketë një arsye tjetër për këtë erë të keqe. Para se të pyeste, pa se edhe një mur i dhomës ishte i mbuluar me pëlhurë.

“A e ndjen edhe ti këtë erë?”

Imami nuk deshi të përgjigjet. Por fqinji i tij tundi kokën me ngurrim duke vazhduar ta shikonte fytyrën e tij. Kjo do të thoshte se po. Gjithçka doli në dritë kur fqinji i tij, i cili donte të dinte arsyen e erës, ngriti mbulesen në anë të murit.

“Fqinji im. Uji i ndotur i shtëpisë tuaj rrjedh pas murit. Ndërkohë ka rrjedhur dhe ka hyrë brenda. Nga këtu vjen era”.

Burri ishte i shtangur.

“Por pse nuk më tregove?” pyeti ai.

“Te tregoj ty? “A është mirë?” tha ai, duke u drejtuar pak trupin. Nëse të ankohem menjëherë, ku do të jetë e drejta e fqinjit atëherë?

Nga kjo ngjarje, njeriu jomusliman e kuptoi më mirë se sa shumë muslimanët i vlerësojnë qeniet njerëzore. Ai ishte i humbur në mendime për një kohë. Pastaj tha:

“Ajo që të bën të bukur kështu është feja jote, Islami.”

“Po, bukuria i përket Islamit”.

“Meqenëse feja juaj është një fe kaq e bukur, atëherë unë po bëhem musliman si ju.” Përballë kësaj ngjarje burri u bë musliman duke rënë shehadet. Praktika e mirë fetare e Ebu Hanifes e ndihmoi që edhe një person të bëhej musliman.