S’mund të arrihet asgjë pa vështërsi dhe vuajtje

Një nga karakteristikat e besimtarëve që e bëjnë shërbimin fetar qëllim të jetës është veshtirësia dhe vuajtja. Siç dihet, qëllimi i dërgimit të pejgamberëve në botë është që të përçojnë të vërtetën dhe realitetin dhe t’i udhëzojnë njerëzit në rrugën e drejtë. Ata nuk qëndruan asnjë moment larg kësaj detyre. Të paralajmërojnë njerëzit për besim kur janë bashkë, të zhvillojnë strategji dhe projekte për të përmbushur siç duhet këtë detyrë të lartë kur janë vetëm, të kërkojnë ndihmë nga Allahu për të pasur sukses në kthimin sërish te i Plotfuqishmi përballë largësisë së njerëzve nga e Vërteta, me lutje dhe përgjerim për faljen e tyre në emër të tyre. Vuajtjet e këtyre veshtirësive dhe mundimeve janë ndër veprat më të spikatura në jetën e çdo pejgamberi (Allahu qoftë i kënaqur me ta).

Natyrisht, kjo ishte situata e Pejgamberit (a.s.). Ai ishte shumë i dashur për ummetin e tij dhe shumë i lidhur me ta. Ai vuante njëmijë lloj veshtirësish dhe vuajtjesh vetem e vetem që ata të hynin në Islam. Në Kur’an thuhet: “Nga gjiu juaj u erdhi një pejgamber. Atij i vjen rëndë për mëkatet që bëni ju, por ai përpiqet që ju të shkoni rrugës së drejtë, dhe ndaj besimtarëve është i butë dhe mëshirues.” (Tevbe, 9/128).

10 M. Fethullah Gülen, Ölçü veya Yoldaki Işıklar, fq. 208.

Po, Pejgamberi ynë do të punojë për shpëtimin e njerëzve si në akhiret ashtu edhe në këtë botë, do t’i lutet Allahut që ata të falen dhe do të shfrytëzojë të drejtën e ndërmjetësimit (shefaat) për të qenë mjet për ata që meritojnë falje.

Edhe sot, një musliman duhet të brengoset të interesohet shumë për gjendjen e muslimanëve të tjerë ashtu si Pejgamberi ynë, të shqetësohen për ta në mënyrë që ata të mësojnë për Islamin dhe të zgjohen me lumturinë e dy botëve, ose të paktën të lutesh për ta duke u përkulur nga dhimbja. Prandaj njeriu që e ndjenë vazhdimisht këtë pergjegjësi nga gjoksi i tij thuhet vazhdimisht kjo lutje: “Allahummerham ummete Muhammed – O Allah, mëshiro ummetin e Muhammedit!”

Siç jemi përpjekur të shprehemi, në këtë lutje ka një vështrim në horizontet e larta të pejgambereve dhe ndarjen e mendimeve të tyre të larta me ta. Njerëzit e këtij horizonti të lartë ndonjëherë do të thonin: “O Zoti im, ma zmadho trupin aq shumë sa vetëm unë mund ta mbush xhehennemin. Të mos mbetet vend për të tjerët!” Ndonjëherë edhe të tjerë do thonë, “Kam sakrifikuar botën time dhe akhiretin tim për besimin e njerëzve. Nëse e shoh besimin e popullit

tim të sigurt, jam gati të digjem në flakët e xhehennemit...” dhe ata treguan sakrificën e tyre për të jetuar në atë linjë.

Le të përpiqemi ta konkretizojmë temën tonë me një shëmbull: Njëherë e një kohë, në mendjen e një njeriut lindi një pyetje: “A tha vallë ka një qenie njerëzore të përsosur sot?” Ai i tha: “Po, është dikush, i vie një zë nga bota e fshehtë. Thuhet se ai person është Ahmet Efendi, i cili punon si farkëtar në filan vend.

Ky person kërkoi dhe e gjeti Ahmet Efendiun, e vëzhgonte pa u vënë re dhe u përpoq të shihte gjërat e jashtëzakonshme në jetën e tij. Nuk pa shumë ndryshim.

Një ditë ai shkoi në dyqanin e tij. Ai shpjegoi gjithçka nga fillimi në fund. Farkëtar Ahmet Efendi tha: “Po, siç e shihni, unë nuk kam një jetë kaq të thellë fetare. Unë nuk jam gjithmonë zgjuar natën dhe jo gjithmonë agjëroj ditën. Por ndonjëherë e vë në zjarr hekurin për shkak të punës. Hekuri skuqet mirë. Ashtu siç po e formësoja duke e rrahur, më vjen ndërmend ummeti i Muhammedit (a.s). Mendoj për largimin e tyre nga Allahu dhe shkujdesjen e tyre në mëkate. Pastaj tha: “O Zoti im! Fali muslimanët, mëshiroji ata, shpëtoji nga mjerimi në të cilin ndodhen”. U përhumba aq shumë me këtë lutje dhe mendime, sa ndonjëherë mbaj anën e hekurit në zjarr dhe dora nuk më digjet, dora ime nuk e ndjen nxehtësinë e zjarrit.” Tha ai. Pas kësaj, burri tha: “E qartë, e kuptova pse je një person kaq i vlefshëm në sytë e Allahut.”

Po, është një çështje e rëndësishme që nuk duhet lënë pas dore që personi i shërbimit të shqetësohet për bashkëfolësin të cilit do t’i thotë të vërtetën dhe realitetin. Pas vdekjes së tij, ata e shohin në ëndërr Ebu Ali Dekkakun, një nga miqtë e Allahut, me lot dhe dëshirë për t’u kthyer në botë dhe pyesin pse. Ai thote:

“Dua të kthehem në tokë, të vishem siç duhet, të marr shkopin tim, të vrapoj shpejt nëpër rrugë dhe të trokas në çdo shtëpi sikur të thyej dyertë e tyre! Dhe duke i thirrur çdo shtëpie dhe të gjithëve për t’u thënë, “Ahh sikur ta dinit prapa kujt po mbetni?”

Dëshira për t’i thirrur çdo zemre, për të trokitur në çdo derë dhe për të thënë “Besoni në Allahun dhe shpëtoni” ka kaluar nga zemrat e të gjithë pejgambereve dhe evlijave. Sepse njerëzit nuk janë të vetëdijshëm se si luajnë dhe çfarë kanë humbur nga bota e ardhshme. Është e pakuptueshme që njerëzit që kanë vetëm një kapital të jetës të mos e shpenzojnë dhe ta përdorin për lumturi të përjetshme.

Si mund të bëhesh një njeri i Hizmetit?

I ndjeri Zübeyr Gündüzalp Ağabey (Zubejr Gyndyzalp Abi), një nga studentët e duruar të Bediuzzamanit, përshkruan cilësitë e një njeriu të hizmetit në një letër që i shkroi të ndjerit Nazım Gökçek Ağabey (Nazëm Gykçek Abi), një student tjetër i veprave të Bediuzamanit [Risale Nur] në Gaziantep:

• “Meqenëse ju deklaroni se jeni të gatshëm të pranoni çdo problem të Islamit, ju na jepni dashuri dhe entuziazëm me këtë lajm të mirë, prandaj dëgjoni me kujdes.

• Detyra jote është të mbledhësh trëndafila ndër gjemba, këmbët e tua janë të zhveshura, do të fundosen. Dora jote është e hapur, do të shpojnë gjembat. Megjithatë ju do të jeni të lumtur për këtë.

• Ju do të merrni në krah Musain që u rrit në krahët e faraonëve. Ata do t’ju rrahin për atë që keni marrë. Do të të futin në burg për të folurit, por do të ndjeheni të kënaqur. • Nëse të futin në burgjet e errëta, nëse sheh ndërgjegje të ndryshkura, do të japësh shpresë, nëse do të hasësh në zemra jobesimtare, do të japësh dritë. Është krim për atë që jep, ndëshkim për atë që sjell, do të dënoheni për të folur dhe ju do të jeni mirënjohës për gjithë këtë. • Do të ndahesh nga nëna, oborri, nga më i dashuri. Ju do ta përqafoni Kur’anin me gjithë zemër. Kur të jesh një pikë do të jesh deti, kur të jesh një frymë do të jesh një tajfun... • Nëse ju kap një stuhi gënjeshtrash, shpifjesh, balte, do të largoheni nga ndjenja juaj. Nëse ata bëjnë një pengesë hekuri para jush, do ta shponi me dhëmbë. Nëse keni nevojë të kaloni permes maleve do të gdhendni me një gjilpërë.

• Do të ngrini rreth jush kështjella dijeje, urtësie, virtyti dhe morali. Kështjellat kërkojnë roje. Gjithsesi do të jesh roje nga brenda.

Zübeyr Gündüzalp Ağabey shton edhe këtë në vazhdim të letrës:

“Kur ta lexoni këtë letër, do të thoni: “është bërë shumë e gjatë”, siç lexon Junusi Mesnevi. Sikur të isha si ai, do të thosha: “Unë mora mish e eshtra, dukesha si Junusi” dhe do të thoshe se po të kishe thënë: “Ti do të jesh nxënës i Kur’anit, do të ishte e mjaftueshme.” Keni të drejtë. Sepse, ata që hyjnë në rrugën e Islamit e dinë se kjo rrugë është më e mprehtë se shpata e hollë. Nuk është fitimi i një personi, por fitim për çdo person...”

Nuk ka detyrë më të madhe sesa shërbimi ndaj fesë

Nuk ka detyrë më të madhe në tokë sesa t’i shërbesh fesë. Nëse do të kishte, Allahu do t’ua kishte caktuar atë detyrë pejgambereve që Ai zgjodhi dhe dërgoi. Udhëzimi (irshad) është nderi më i lartë për pejgamberet dhe profesioni dhe detyra më e nderuar tek Allahu, me kuptimin dhe karakteristikën e saj të lindjes si dielli dhe ndriçimit të njerëzimit, prezantimit të Allahut dhe pastrimit të njerëzve dhe sjelljes së tyre në thelbin e tyre. Të gjithë ata që kanë marrë të njëjtën detyrë që nga Ademi, duke e pranuar këtë ftesë, do të kenë marrë pjesë me profetët në këtë pikë dhe do të jenë ulur në të njëjtën tryezë me ta.

Prandaj, besimtari duhet t’i shërbejë fesë me ndjenjën e detyrës dhe përgjegjësisë. Tani do të donim të tregojmë një shembull për ndjenjën e detyrës dhe ndjenjës së përgjegjësisë që duhet t’i takojë besimtarit në këtë rrugë:

Hysrev Efendi, një nga dijetarët e ndjerë osmanë, një ditë teksa ligjëronte në klasë, nxënësit e tij e ndjenë se mësuesit e tyre ishin shumë të ndenjur dhe thanë:

“Zotëri, ju jeni shumë i plogësht sot.”

“Mos ma shihni për të madhe” thotë ai: “Nuk doja që ta vinit re. Vajza ime ndërroi jetë pak para se të largohesha nga shtëpia. Ndërsa po mendoja të merresha me përgatitjen e xhenazes dhe qefinosjen e saj, mendova: “Çfarë do të më thotë Zoti nëse mungoj në mësimet e nxënësve të mi?” Kështu u ngrita dhe erdha në mësim. Por xhenazja e vajzës sime mbeti në shtëpi. Ndonjëherë shpërqendrohem sepse mendja ime shkon tek ajo.”

Këta janë mësuesit që përfaqësojnë karvanin e përjetësisë dhe nëse jeta brumoset nga duart e mësuesve të tillë, njerëzimi do të rifitojë lumturinë që i nevojitet.

Le të marrim një shembull nga koha jonë. Drejtori e një prej shkollave private të hapura jashtë vendit sheh një fëmijë të rrëzuar nga dritarja e një prej kateve të sipërme të shkollës. Ai menjëherë zbret poshtë. Duke vrapuar, gjithmonë mendonte me vete: “Çfarë t’i them familjen së këtij fëmije? Nëse këta njerëz marrin qëndrim kundër nesh për shkak të këtij incidenti, nëse këto shërbime të mira mbarojnë para se të fillojnë këtu... Mjerisht, shërbimet tona arsimore do të vuajnë!”

Kur bëhet fjalë për fëmijën, të gjithë hapen dhe shohin fëmijën e pajetë në tokë. Nga buzët e tij derdhen këto fjalë: “Elhamdulilah ai është djali im, shërbimet tona nuk do të dëmtohen!”11 Nuk ka asnjë ndryshim midis atij Hysrev Efendiut dhe këtij drejtori të ri hero. Njerëzit që kanë kapur të njëjtin horizont virtyti takohen në të njëjtën linjë. Dhe këto janë shenjat e para të gjetjes së diellit që humbëm.

A po e bëjmë detyrën tonë me përgjegjësi?

Pejgamberi ishte i vetëdijshëm për përgjegjësinë e tij. Ai kishte një vullnet prej çeliku të palëkundur. Nuk pati telashe që nuk e pësoi në Mekkë, por nuk u trondit kurrë; Gruaja dhe xhaxhai i tij vdiqën njëri pas tjetrit - të dy ishin mbështetësit e tij më të mëdhenj - dhe ai kurrë nuk ndjeu asnjë grimë dëshpërimi.

11 Mehmet Akar, Mesel Denizi, fq. 49.

Atij iu caktua detyra e predikimit (teblig). Ai u tregonte njerëzve një nga një për Allahun. Ishte një punë shumë e vështirë. Por i Dërguari i Allahut, pa hezituar, e mori përsipër këtë çështje; Ai vendosi frone në zemrat e njerëzve.

Duke qenë akoma fëmijë thoshte: “Ummeti, ummeti!” Ai është një qenie njerëzore e programuar sipas detyrës së tij. Pozicioni i tij i dyfishtë dhe gjendja e tij që shfaqte shqetësim për fatin e njerëzimit deri në Ditën e Gjykimit është një zgjatim i kësaj përgjegjësie. Në fund të fundit, kush tjetër mund të mbajë një përgjegjësi të tillë përveç tij! Ishte sikur të kishte marrë përsipër përgjegjësinë e gjithë njerëzimit, nga i pari tek i fundit.

Si e ka nisur detyrën në fillim, gjatë gjithë jetës së tij e ka kaluar në të njëjtën masë dhe disiplinë. Sjellja dhe veprimet e tij ishin të njëjta si në momentin kur më shumë se njëqind mijë njerëz e shikonin në sy gjatë Haxhit të Lamtumirës në Mekkë si kur rrethohej vetëm nga një skllav, një grua, një fëmijë apo një person i lirë.

Kur Lajmëtari (a.s.) i lajmëtarëve (enbija) mbajti hutben e lamtumirës, njerëzit u mblodhën dhe po e dëgjonin. Zëri i tij i bekuar, i cili do të vazhdoj valë valë deri në kijamet si valë spirale rrezatuese, për të arritur deri në komunitetet më të largëta. Ai gjithashtu u tha atyre që prezentë: “Ata që janë këtu le të shkojnë (përhapin) te ata që nuk janë këtu”. Pejgamberi do të largohej nga kjo botë. Po thoshte fjalët e tij të fundit:

– Xhemat! Unë kam ardhur me një detyrë. Unë ju thashë disa gjëra. Nesër do t’ju pyesin nëse e kam bërë apo jo detyrën tim. Si do të dëshmoni për këtë?

Ai ishte një lajmëtar që kishte kryer detyrën e tij. Ai ishte një person kaq i nderuar, saqë për Zotin, edhe shpërndarja e tufës së flokëve në anën e fytyrës së tij ishte një incident i rëndësishëm në krahasim me ngjarjet që ndodhën në univers. Ishte i jashtëzakonshme. Gjithçka nga gabimet e shkuara dhe të ardhme ju falen. Megjithatë, ai ka një shqetësim. Ai kishte bërë një detyrë, a do ta dëshmonte populli? Papritur, mali Arafat ose Muzdelifah rënkon. Një zë që shpërthen nga zemra:

- Ju e keni kryer detyrën tuaj. Ti e ke përcjellë pejgamberinë/shpalljen tënde. Kur tha se po largoheni me detyrën e kryer, ngriti gishtin lart dhe tha:

“Bëhu dëshmitar, o Zot! Bëhu dëshmitar, Zot! Bëhu dëshmitar, o Zot!”12

Çfarë donte të thoshte me këto fjalë i Dërguari i Allahut? Secili është përgjegjës për disa detyra dhe përgjegjësi sipas gradës së tij, në raport me mëshirën e Allahut dhe sipas horizontit të tij. Zotëriu ynë (a.s.) e kishte bërë detyrën e tij siç duhet. Po ne? A po bëjmë detyrën tonë në këtë shekull? Këtë pyetje secili duhet t’ia bëjë vetes, të mos mbetet neglizhentë ndaj zjarrit përballë tij, por me kovën që mban në duar të përpiqet që ta shuajë atë.

Mos u fsheh pas justifikimeve të ndryshme!

Është e nevojshme të mos fshihemi pas justifikimeve të ndryshme gjatë kryerjes së kësaj detyre sublime. Historia e mëposhtme është një shembull i mirë për të kuptuar këtë të vërtetë: Njëherë e një kohë, në tokë shpërtheu lufta midis zogjve dhe kafshëve. Asnjëra palë nuk kishte një avantazh të qartë. Lakuriqi i natës, i cili kishte disa karakteristika të të dyja palëve në luftë, mbeti neutral gjatë gjithë luftës.

12 Ibn Maxhe, Menasik 84; Ebû Dâvûd, Menasik 57.

Zogjtë thanë: “Eja, bëhu me ne!”: “Unë jam një kafshë”, tha ai, kur kafshët donin që ai të ishte një prej tyre, ai tha se ishte një zog.

Me kalimin e kohës, paqja u nënshkrua midis zogjve dhe kafshëve. Lakuriku donte të shkonte te zogjtë dhe të ndante gëzimin e tyre, por zogjtë nuk e morën atë mes tyre. Ai trajtohej njësoj kur shkonte te kafshët.

Lakuriqin fatkeq, të cilin të dyja palët e fajësuan dhe askush nuk donte ta merrte pranë, u detyrua të fshihej në çdo cep, të jetonte duke treguar fytyrën vetëm në muzg. Nuk kishte më njeri që t’i afrohej e të qendronte me të.

Besimtari nuk duhet të fshihet pas justifikimeve duke nxjerrë arsyetime të ndryshme, ai duhet të ndezë një qiri në errësirë dhe të bëjë çmos që mirësia të mbizotërojë mbi të keqen. Sigurisht, jo duke iu përgjigjur së keqes me të keqe, por duke jetuar dhe këshilluar bukurinë...

Një shpirt i përkushtuar për t’i shërbyer së vërtetës dhe realitetit do të thotë se ai ka pranuar vullnetarisht të gjitha hallet, fatkeqësitë dhe belatë që do t’i ndodhin për këtë kauzë. Një person i tillë duhet të përpiqet të përmbushë detyrat që i janë caktuar në shërbimin e tij, pavarësisht nga të gjitha vështirësitë. Ai duhet të punojë shumë dhe me zell pa u strehuar pas asnjë arsyetimi, duke u fokusuar në qëllimin në rrugën e shërbimit, pavarësisht nga të gjitha llojet e vështirësive dhe sfidave të rënda.

Kjo botë është një vend adhurimi dhe shërbimi. Jeta është emri i një periudhe kohore në të cilën mbillen farat në arën e kahiretit. Shërbimi, i cili mund të përmblidhet si punë që emri i madh i Allahut të njihet nga të gjithë, ka pasur gjithmonë dhe do të ketë problemet e veta. Detyra jonë është të shërbejmë pa u dorëzuar, pa frikë, pa u lodhur, pavarësisht nga të gjitha vështirësitë.

Bediuzamani e kaloi çdo moment të jetës së tij të vështirë në shërbim të besimit dhe të Kur’anit

Në këtë pikë, një nga njerëzit më të rëndësishëm të shërbimit që do të hedhë dritë mbi ne është Bediuzzaman Said Nursi. Sipas tij, parimi dhe qëllimi më i rëndësishëm në jetë për një musliman është ideja për t’i shërbyer imanit (besimit). Ustadhi (mësuesi) ynë nuk ka humbur asgjë nga linja e tij duke e mbajtur këtë mendësi gjatë gjithë jetës së tij. Në gjykatën e Eskishehirit, gjyqtari pyeti një nga një se çfarë po bënin të gjithë. Kur erdhi radha e Bediuzamanit, ai u ngrit në kembë dhe duke ngritur gishtin për dëshmim tha: “I shërbejmë imanit”.

Bediuzamani është një lider suprem, i cili sakrifikoi dinjitetin, nderin, shpirtin, frymën dhe jetën e tij në emër të besimit dhe shërbimit të Kur’anit dhe nuk u tërhoq nga detyra e tij pavarësisht shtypjeve dhe torturave të shumta që iu nënshtruan dhe fatkeqësitë dhe hallet e shumta që pësoi.

Bediuzamani sakrifikoi rehatinë e tij të kësaj bote në emër të shërbimit të fesë, nuk fitoi pasuri personale dhe jetoi një jetë me asketizëm (zuhd), devotshmëri (takva) dhe kënaqësi. Bediuzamani, i cili ishte një dijetar i virtytshëm islam dhe me një jete të ndritur në shërbim të njerëzimit, e kaloi çdo moment të jetës së tij të vështirë në shërbim të besimit dhe Kur’anit. Zemra e tij digjet përballë rrymave të mosbesimit dhe imoralitetit që rrënojnë njerëzimin. Për lumturinë e ummetit të Muhammedit dhe njerëzimit, ai kryen veprimtari udhërrëfyese në emër të “rikthimit të besimit”. Në një kohë kur shumëkush preferon të ndjekë interesat personale dhe prosperitetin, si një shpirt i përkushtuar, ai e konsideron detyrën e tij më të madhe të punojë për shpëtimin e besimit të shoqërisë. Ai i boton gjithmonë veprat e tij, të cilat i ka shkruar në kushte të vështira, në

përputhje me këtë qëllim të lartë. Me koleksionin e tij Risale Nur, ai jep një luftë të madhe shkencore kundër mendimit materialist, armiqve të fesë dhe parimeve të shenjta. Shumë çështje të rëndësishme që tentohet të shkatërrohen si teuhidi (monoteizmi), hashr (ringjallja), nubuveti (pejamberia), adalet (drejtësia), kaderi (caktimi hyjnor) dhe tahkiki iman (besimi i vertetë) i vendos në vendin e duhur me idetë që shtron.

Bediuzamani, një njeri i veprimit që vuan nga hallet e botës islame dhe të njerëzimit, është një hero i shërbimit që ia kushtoi jetën vlerave që besonte. Ai nuk pushoi kurrë së foluri të vërtetën në të cilën besonte. Pavarësisht se u helmua shumë herë, u kthye nga dënimi me vdekje, u mbajt në burgje në qeli të ftohta, të lagështa dhe të mbytura si i sëmurë dhe i moshuar, ai kurrë nuk bëri kompromis për bindjet e tij.

Vuajtja, e cila është motoja e atyre që shërbejnë në rrugën e besimit, është bërë pjesë e pandashme e jetës së këtij njeriu të ndriquar. Bediuzamani është shprehur kështu për veten: “Unë nuk di asgjë në emër të kënaqësisë së kësaj bote në këto tetëdhjetë vitet e çuditshme të jetës sime. E kam kaluar jetën në fushëbeteja, në birucat e burgjeve, në gjykatat e vendit, në burgjet e vendit. Më trajtuan si vrasës në Gjykatën e Luftës, më internuan nga një vend në tjetrin si një endacak”. Fjalët e tij janë pothuajse një përmbledhje e jetës së tij, e cila ishte brumosur me sprova dhe vuajtje.

Në një rast ai shpreh ndjenjat që i ngjallnin telashet e pamëshirshme në shpirtin e tij: “Ishte një kohë që u lodha një mijë herë nga jeta. Nëse feja ime nuk do të më kishte penguar të bëja vetëvrasje, tani Said do të ishte pluhur.” Duke shprehur këtë, Bediuzamani i reziston persekutimit që bëhet me durim dhe besim dhe ruan dinjitetin e tij. Mësuesi ynë tashmë e ka mbushur gjithë botën e tij në shportën e thurur që mban nën krah. Kjo është vlera e botës në sytë e tij. Pavarësisht njëzet e tetë vitesh burgim dhe internim, ai vazhdimisht i këshillon nxënësit e tij që të ruajnë sigurinë dhe rendin. Ai nuk u nënshtrohet ligjeve arbitrare të administratës, por në vend që t’i ndryshojë ato me dhunë, zgjedhë t’i kritikojë me penën e tij. Preferenca e tij e qëllimshme dhe e vazhdueshme për “veprim pozitiv” padyshim i ka fituar atij një pozicion të respektueshëm në skenën e historisë.

Në bisedat e tij, Ustadhi gjithmonë fliste për rëndësinë e shërbimit ndaj besimit dhe Kur’anit me sinqeritet dhe përulësi dhe shpesh herë i paralajmëronte nxënësit e tij për besimin. Një ditë, Zübeyir Gündüzalp (Zybejr Gyndyzalp) ju drejtua: “Mësues, kam shumë frikë nga vetëpëlqimi”, dhe Ustadhi u përgjigj kështu: “Po, ki frikë, dridhu” tha ai. Në këtë kuptim, ai u dha nxënësve të tij këto këshilla:

“Vëllezërit e mi, detyra jonë është t’i shërbejmë besimit dhe Kur’anit me sinqeritet. Për ne, të kemi sukses, populli të na pranojë dhe të mundim kundërshtarët tanë, është një detyrë që i përket Zotit. Ne nuk do të ndërhyjmë në të. Edhe nëse jemi të mundur, nuk do të na mungojë forca dhe shërbimi ynë shpirtëror. Është e nevojshme të gjykohet nga kjo pikë. Për shembull, një herë një hero i madh i Islamit, Xhelaleddin Harzemshah, i thanë: “Ju do të jeni fitimtar kundër Xhengizit.”

Ai tha: “Detyra jonë është xhihadi. I takon Zotit nëse na bën fitimtarë. Unë nuk ndërhyj me të.” Edhe unë duke ndjek shembullin e atij heroi të Islamit them se detyra ime është khidmetu imanije (shërbimi/hizmeti ndaj besimit). I takon Allahut të Plotfuqishëm që ta bëjë atë të pranuar. Unë bëj detyrën time. Unë nuk ndërhyj në detyrën e Allahut të Madhëruar”.

Bediuzamani ishte i vendosur t’u bënte ballë të gjitha vështirësive për të shërbyer me sinqeritet dhe vëllazërillëk në emër të besimit dhe të Kur’anit. Kjo sjellje e mësuesit tonë i kishte dhënë atij një forcë të jashtëzakonshme durimi. Në të vërtetë, çfarë nuk i ishte bërë atij? Ishte e zakonshme

të thërrisej befas natën në komisariat, të telefonoje gjykatën pas mbrëmjes, për të pyetur pse kishte ardhur një vizitor. Nëse një fshatar i pafuqishëm i puthte dorën, një ndjekës do ta ndiqte. Vizitorët u ofenduan kur dilnin dhe hynin në shtëpinë e tij. “Pse po e përshëndetni, pse po e shikoni?” Njerëz të pafajshëm u persekutuan. Pavarësisht kësaj, ai person ideal ruan sinqeritetin e tij; Ai ishte i duruar me çdo gjë në emër të vëllazërisë.

Një nga çështjet që ai i kushtoi rëndësi të madhe ishte se vlerat e botës së përtejme theksoheshin në çdo aspekt të jetës dhe se nuk bëhej asnjë pritshmëri në emër të shërbimit ndaj fesë. Ai në asnjë mënyrë nuk e aprovoi lënien e shërbimit të fesë dhe besimit, dhe ngecjen në këtë çështje duke ngelur prapa.

Në syrin tim nuk kam as mallë për Xhennetin e as frikë për Xhehennemin

Bediuzamani ia shpjegon ndjenjat dhe mendimet e tij të brendshme për t’i shërbyer fesë Eshref Edipit si më poshtë:

Mua më shqetësojnë vetëm rreziqet ndaj të cilave është i ekspozuar Islami. Në të kaluarën, rreziqet vinin nga jashtë, për të rezistenca ishte e lehtë. Tani rreziku vjen nga brenda. Ujku u fut brenda në shtallë! Tani është më veshtirë të rezistosh. Kam frikë se shoqëria jonë nuk e duron dot. Sepse ai nuk e ndjen armikun. Ai mendon se armiku i tij më i madh, që i pret damarët dhe i pi gjakun, është një mik.

Nëse syri i largpamësisë së shoqërisë verbohet kështu, kalaja e besimit është në rrezik. Kjo është vuajtja ime, vuajtja ime e vetme. Përndryshe, nuk kam kohë as të mendoj për hallet dhe mundimet që më janë nënshtruar. Do të doja të kisha një mijë herë më shumë vështirësi se kjo, por e ardhmja e kështjellës së besimit të ishte e sigurt!

Unë po flas për jetën e brendshme, ekzistencën shpirtërore, ndërgjegjen dhe besimin e shoqërisë [muslimane]. Unë punoj vetëm në parimet e teuhidit dhe besimit të vendosura nga Kur’ani, i cili është shtylla kryesore e bashkësisë islame. Ditën kur këto do lëkundën, nuk do mbetet më bashkësi.

Ata më thonin: “Pse e ngacmoje këtë dhe atë?”. Unë nuk isha në dijeni. Një zjarr i frikshëm qendronte para meje. Flakët e tyre fluturojnë deri në qiell. Bijtë e mi po digjen përbrenda, besimi im është në zjarr. Unë po vrapoj për të shuar atë zjarrë, për të shpëtuar besimin tim. Rrugës dikush donte të më pengonte, por këmba ime e goditi. Çfarë rëndësie ka? Përballë atij zjarri të tmerrshëm, a do të thotë ndonjë gjë kjo pengesë e vogël?

Mendojnë se jam një njeri egoist që mendon të shpëtojë veten? Unë sakrifikova dynjanë dhe akhiretin tim për hir të shpëtimit të besimit të shoqërisë. Në sytë e mi nuk kam as dashuri për xhennetin dhe as frikë nga xhehenemmi. Qofshin kurban një mijë Said, jo një Said, për besimin e popullit me 25 milionë turk! Nëse Kur’ani ynë mbetet pa xhemat në tokë, nuk e dua xhennetin! Ai vend do të jetë një birucë edhe për mua. Nëse shoh besimin e kombit tonë në të shedoshë, jam i gatshëm të digjem në flakët e ferrit. “Sepse kur trupi im digjet, zemra ime bëhet një kopsht trëndafili.’

Gjatë gjithë viteve të tetëdhjeta të çuditshme të jetës sime, nuk di asgjë për kënaqësinë e kësaj bote. E gjithë jeta ime ka kaluar në fushëbetejë, në biracat e burgjeve, apo në burgjet e vendit, në gjykatat e vendit.

E gjithë jeta ime ka kaluar me kaq mundime dhe veshtirësi, fatkeqësi dhe telashe. Kam sakrifikuar shpirtin dhe botën time për besimin, lumturinë dhe mirëqenien e shoqërisë. I kam falur të gjitha. Unë as nuk i shaj ata. Sepse fale Risale Nur-it, te pakten disa qindra mije a disa milione njerez, nuk e di numrin, thonë, prokurori i Afjonit ka thënë ‘500 mije’, mbase ka pasur edhe më teper, që kjo vepër të jetë bërë shkakë duke shpëtuar besimin e njerëzve”.

Bediuzamani tha: “Nëse e shoh besimin e popllit tim të shendoshë, jam i gatshëm të digjem në flakët e ferrit. Sepse ndërsa trupi im është në zjarr, zemra ime do të jetë kopsht trëndafili.” Ai ishte njeriu që mund të thoshte vertetë këtë. Madje ai shkoi nëpër majat e vetëmohimit dhe përkushtimit. Ai ju bëri hallall jetën të gjithë atyre që e persekutuan dhe nuk ua njihnin të tjerëve të drejtën për të jetuar. Çfarë falje është kjo, sa e madhe është kjo!..

Si e bën atë të lumtur besimi në Islam? Kjo e bën atë të harrojë ato mizori dhe padrejtësi të rënda. Ai udhëton në dritat e horizontit të Pejgamberit. Kush mund të jetë më i fortë se ai që mbështetet tek Allahu? Çfarë mund t’i bëjë një gjykatë, apo vdekja në burg?

“Meqenëse drita e së vërtetës ka ndikimin e saj në zemrat që kanë nevojë për besim, le të flijohen një mijë Said, jo një Said! Qofshin persekutimet dhe vuajtjet që kam vuajtur për njëzet e tetë vjet, torturat që më janë nënshtruar, fatkeqësitë që kam duruar. I fala të gjithë ata që më përndoqën, atyre që më bredhin nga qyteti në qytet, atyre që më shanin, atyre që donin të më dënonin për akuza të ndryshme dhe atyre që më përgatitën një vend në biruca.

I them edhe fatit të drejtë, i meritoja shuplakat tuaja të dhembshurisë, përndryshe, po të kisha menduar veten duke ndjekur një rrugë shumë legjitime dhe të padëmshme si gjithë të tjerët, nëse nuk do të kisha sakrifikuar ndjenjat e mia të prosperitetit material dhe shpirtëror, do ta kishte humbur këtë forcë të madhe shpirtërore në shërbim të besimit.

Kam sakrifikuar gjithçka materialisht dhe shpirtërisht, kam duruar çdo fatkeqësi, kam duruar çdo torturë. Në këtë mënyrë, të vërtetat e besimit u përhapën kudo. Në këtë mënyrë u formuan qindra mijëra, ndoshta miliona nxënës të shkollës Nur. Tash e tutje ata do të vazhdojnë në këtë rrugë, në shërbim të besimit dhe nuk do të largohen nga detyra im për të sakrifikuar gjithçka materialisht dhe shpirtërisht. Ata do të punojnë vetëm dhe vetëm për hir të Allahut.”13

13 Said Nursî, Emirdağ Lâhikası, fq. 619-620.

Heronjtë vetëmohues të Risale Nur-it

Ustadhi, i cili e jetoi jetën e tij nën hijen e Kur’anit dhe Sunetit, përveçse një person me dashuri dhe emocion të thellë ishte edhe një njeri i gjykimit/mendimit dhe i idealeve,. Në veprat e tij, ai zbuloi gjerësinë e besimit, moralit dhe ndërgjegjes së botës islame në mënyrën më të pastër dhe më efektive. Ai ishte një nga mrekullitë e epokës që jetoi, me thellësinë njerëzore, besnikërinë, dëlirësinë, modestinë, mirësinë, vetëmohimin dhe spontanitetin e tij. Me gjithë thjeshtësinë e paraqitjes së tij, ai kishte një thellësi dhe vizion të jashtëzakonshëm si në jetën e tij të mendimit ashtu edhe në veprimin e tij. Ai sodit problemet e përbashkëta të njerëzimit; Ai po formulonte zgjidhje për një gamë të gjerë çështjesh në dritën e Kur’anit dhe Sunnetit.

Bediuzyamani, përveçse njeri i arsyeshëm, ishte përfaqësues i një karakteri solid në mendimin dhe veprimin e tij. Ai e përqafoi njerëzimin me idetë e tij; mori një qëndrim të prerë kundër mosbesimit, shtypjes dhe herezisë. Shumë njerëz që patën fatin të ishin pranë mësuesit tonë dhe që e njihnin për pafundësinë e tij shpirtërore dhe pasurinë intelektuale, dëshmuan idealet e tij të larta, thellësinë njerëzore, thjeshtësinë, besnikërinë ndaj miqve, dëlirësinë, përulësinë, vetëmohimin dhe spontanitetin e tij. Këta dëshmitarë me fat ishin talebet (nxënësit) e Risale Nur it që panë mësuesin tonë gjatë jetës së tij.

Karakteristika më e rëndësishme e përfaqësuar nga “të parët” që qendruan së bashku rreth Mësuesit tonë dhe e mbështetën këtë ideal, ishte se ata bënë përpjekje në emër të besimit dhe Kur’anit me një sinqeritet dhe bindje të thellë dhe nuk kishin asnjë pritshmëri. Meqenëse këta njerëz, të cilët nuk thonë kurrë: “Unë e bëra këtë punë/hizmet”, nuk kanë lakmi për hipokrizi, shëmti apo përfitime financiare dhe janë të sinqertë, përpjekjet e tyre janë shumë efektive dhe të dobishme; Me lejen e Allahut, ata po arrinin sukses në fushat e shërbimit që ishin të angazhuar. Me gjithë vështirësitë që përjetuan, ata po i mundnin të gjithë kundërshtarët vetëm me forcë shpirtërore, pra me fuqinë e sinqeritetit.

Heronjtë e parë të Risale Nur-it, duke marrë shembull Ustadhin, mësuan të veprojnë pozitivisht për të mbrojtur rendin shoqëror. Qëllimi i tyre i vetëm ishte që të mos dëmtonin askënd dhe t’i shërbenin besimit dhe Kur’anit përmes Risale Nur-it, pa kërkuar asgjë nga askush. Ndërkaq interesin e tyre nuk e llogaritnin fare. Në fakt, një person duhej ta kryente shërbimin e tij fetar vetëm për hir të Allahut duke pasur parasysh adhurimin e pastër. Për të mos prishur sinqeritetin, ai nuk duhet të ketë një qëllim të kësaj bote, asnjë pozicion, interes, dëshirë për lavdi dhe famë. Farat e para të besimit dhe të shërbimit të Kur’anit, i cili tani rrethon gjithë botën në formën e një aureolë drite, u mbollën nga një grusht njerëzish të përzemërt. që e shihnin jetën e kësaj bote kalimtare, që ishin pa famë, pa titull. Sinqeriteti i tyre, mungesa e pritshmërisë dhe shpërndarja e pasurisë dhe e jetës së tyre rezultoi një rrugë në shërbimet e tyre aktuale të mira.

Siç ka thënë Fethullah Gylen Hoxha Efendi, burimi i valës së hixhretit me migrim në mbarë botën sot nuk ishte gjë tjetër veçse kjo fuqi “ani'l-merkez/prej qendrës jashtë”. Dhe pas kësaj force qëndronin Mësuesi ynë, i cili nuk pranonte dhurata sa elbi dhe nxënësit e tij të dalluar si Hulusi Yahyagil, Hüsrev Altınbaşak, Hafiz Ali, Tahirî Mutlu, Zübeyir Gündüzalp, Ceylan Çalışkan, Mustafa Sungur, Bayram Yüksel, Hüsnü Bayram. dhe Abdullah Yeğin.

Siç thotë Osman Yuksel Serdengeçti, Bediuzamani ishte i rrethuar nga të gjitha brezat nga mosha tetë deri në tetëdhjetë vjeç dhe kishte një thellësi të jashtëzakonshme në shërbimin ndaj Islamit dhe Kur’anit. Kishte një gjendje të papërshkrueshme njerëzish me thellësi rreth tij. Me

gjithë pengesat, zemrat e etura për besim vraponin drejt tij. Këta njerëz, të cilët ishin në shërbim të Risale Nur-it dhe ishin plot paqe, po jetonin projeksionin e ‘Asrus-Seadeh/Epokës së Lumturisë në jetën e tyre.

Bijtë e sinqertë, vetëmohues të Anadollit me besimin e të qenit të lidhur pas diçkaje të pastër, sublime dhe të përjetshme, ky njeri i lumtur që jetoi periudhën kushtetuese, të levizjez politike për Bashkim dhe Përparim (İttihad-Terakkî) dhe Republikën, erdhi nga malësitë e Lindjes dhe me besim i fortë si vargmalet, arritën të mbijetojnë në një periudhë kur shumë u fshinë dhe u bënë histori. Këta njerëz me fat, që nuk iu shmangën asnjë sakrifice materiale e shpirtërore, së bashku me Mësuesin tonë, të futur në burgje dhe zvarrë deri në dënimin e vdekjes, i rezistuan trajtimit të dhimbshëm që iu nënshtruan me një forcë dhe guxim të pafund të besimit të tyre. nuk pushuan së shërbyeri për asnjë çast gjatë gjithë jetës së tyre.

Detyra është e rëndë, pergjegjësia është e madhe

Gjuetarët e kishin plagosur zogun e gjorë dhe ai kishte filluar të ikte i dëshpëruar. Fluturonte zogu i plagosur, gjuetarët e ndiqnin pa pushim Kudo që u fsheh e gjetën, në cilën degë u ul, e panë. Zemra e vogël e zogut fluturonte dhe një surrat drejtohej drejt tij sa herë donte të merrte pak frymë. Gjuetarët nuk donin ta linin t’u rrëshqiste nga duart, ngutja dhe nxitimi ua shtuan ambicien. Mëshira kishte ikur nga zemrat... Nuk u interesonte fare dobësia, pafuqia, pamundësia dhe keqardhja e zogut. Jo thjeshtë po e lëndonin, po e sulmonin derisa të vdiste. Era vdekje vinte nga të gjitha anët, plumbat shpërthyen, era e barutit u përhap kudo.

Zogu i gjorë nuk mund të fluturonte më. Ai u ngrit për herë të fundit dhe pa një turmë në distancë. Shejh efendiu ishte ulur në mes, rreth ndjekësve të tij, duke bërë dhikër. Ai fluturoi me forcë në kuvendin e tyre. Në një çast, nën ndikimin e frikës, bëri të pamundurën dhe u fsheh nën xhyben e Shejh efendiut si një shigjetë e zbërthyer. Ai kishte gjetur një vend të sigurt dhe të qetë.

Shejh efendiu u tremb nga lëvizja e papritur nën gjoks, nuk mundi të kuptonte se çfarë po ndodhte dhe nga paniku levizi me vrull dorën. Tashmë, zogu që i erdhi ngordhi nga kjo goditje. Kur u bë gjykimi i madh (Dita e Gjykimit), zogu e paditi Shejh efendiun. Shejhu nuk u mbajt përgjegjës pasi që nuk e bëri atë me vetëdije dhe dëshirë. Edhe ai u mërzit shumë kur pa që zogu kishte ngordhur. Zogu u pyet për fjalën e fundit.

“Unë kam një dëshirë,” tha ai. U streha nën atë xhype se i besoja asaj, asaj çallme. Që tani e tutje, nuk dua që askush që do ta thyejë atë amanet të veshë atë, që ajo që më ndodhi mua të mos ndodhë me të tjerët.

Lloji ynë po kërkon një vend ku të strehohet nga kurthet e gjahtarëve që i synojnë mizorisht. Një njerëzim i tërë ka rënë në mëkat, po lufton, po qan. Njerëzimi është përgjegjës për çdo të ri që vdes në koma heroine për shkak të pamundësisë për të shtrirë dorën, për çdo fëmijë që humbet dëlirësinë e tij. Pa marrë parasysh se ku, në cilin vend, nga çdo kombësi apo ngjyrë... Burgjet, spitalet, rrugët, varrezat ulërijnë.

Detyra është e rëndë dhe përgjegjësia është e madhe. Dhe njerëzit nuk kanë të drejtë t’ua lëkundin besimin atyre që ikin nga ky zjarr, atyre që kanë besim dhe atyre që zgjasin dorën. Meqenëse petku i besimit nuk mund të hiqet, duhet bërë përpjekje maksimale për t’i dhënë mantelit hakun e tij.14

14 Mehmet Akar, Mesel Ufku, fq.103.

Pritshmëritë nuk duhet të futen gjatë shërbimit

Një besimtar nuk duhet të hyjë kurrë në pritshmëri materialiste teksa i sherben fesë. Këtë ndjenjë dhe mendim Fethullah Gylen Hoxhaefendi e shpreh në një nga bisedat e tij si më poshtë: “Është në dorën tonë që të shërbejmë pa asnjë pritshmëri. Nëse kërkohet këtu, këtu, nëse kërkohet diku tjetër edhe atje; të shërbesh pa ndonjë pritshmëri të kësaj bote... gjithmonë thuajuni shokëve studentë: “Shpërndahuni në botë. Mos prisni një bursë apo rrogë. Thërrmoni gurët, jini pastruese, pjatalarëse, fitoni jetesën tuaj dhe shërbeni fesë dhe kombit tuaj!” Unë them. Nëse keni talent, shkruani artikuj, libra për të drejtat e autorit; edhe pastroni, por mos prisni asgjë në këmbim për atë që bëni. Përndryshe në të ardhmen do t’i kërkoni këto ditë.”15

Besimtari duhet të jetë i pari në shërbim dhe i fundit në paga në rrugën për t’i shërbyer fesë, domethënë të aspirojë të jetë gjithmonë në vijën e parë gjatë shërbimit, duhet të preferojë rreshtin e fundit kur bëhet fjalë për shpërndarjen materiale dhe morale. pagat, dhe nuk duhet të bëjë asnjë kërkesë në këtë drejtim. Personat e shërbimit duhet të presin shpërblimin e shërbimeve të tyre vetëm nga Allahu i Madhëruar dhe nuk duhet të kenë asnjë kërkesë apo pritshmëri nga askush tjetër përveç Tij. Ushtarët, të cilët nuk kanë synime apo pritshmëri përtej pëlqimit të Allahut, duhet ta dinë shumë mirë se vendi i pagave nuk është kjo botë e përkohshme, por akhireti. Ai duhet të jetë i vetëdijshëm se shërbimet e tij do të shpërblehen vetëm në akhiret dhe ai duhet të vazhdojë të vrapojë pa as më të voglin pritshmëri.

Problemi është formimi i njerëzve. Sepse investimi më i mirë është investimi te njerëzit. Sidomos për të rinjtë. Të rinjtë e sotëm do t’i shërbejnë vendit dhe kombit si të rriturit e së nesërmes.

Një ditë, sahabët u mblodhën në mexhlis. Umeri (r.a.) filloi t’i pyeste ata një nga një: “Ju dëshironi t’i shërbeni Islamit. Nëse Allahu i Plotfuqishëm do t’ju pranonte lutjet, çfarë do të kërkoni nga Allahu për t’i shërbyer Islamit?

Njëri nga sahabët tha: “O Emire’l-Mu’minin (Prijësi i besimtarëve), nëse Zoti i Madhëruar do të ma pranonte lutjen, do t’i kërkoja atij një sënduk plot me ar. Me atë flori do t’i kisha shërbyer Islamit”.

Ai e pyet një tjetër sahabi që kishte pranë dhe ai përgjigjet: “Do të doja një sënduk plot argjend, kështu do t’i shërbeja Islamit me të”.

Ai pyet një tjetër dhe ai thotë: “Do të doja një arë plot me dele nga Zoti i Madhëruar. Unë do t’ua jepja leshin, mishin dhe qumështin e atyre deleve muslimanëve dhe do t’i shërbeja Islamit në këtë mënyrë.”

I pyet një nga një dhe të gjithë thonë se do t’i shërbejnë Islamit në këtë mënyrë. Radha vie te khalifja. Sahabët e pyesin:

“Çfarë do të doje ti o Umer, për t’i shërbyer Islamit?” Ai përgjigjet: “Nëse Zoti do ta pranonte lutjen time dhe të më jepte atë që dua, unë nuk do të dëshiroja arka të mbushura me ar dhe argjend, as arat plot me dele, bagëti dhe deve si ju. Unë do t’i kërkoja Zotit burra, qoftë edhe një burrë të vetëm! Unë do të doja burra si Ebu Ubejde, Ebu Dheri dhe Muadh ibn Xhebel”.

Pra, është tejet e rëndësishme të rriten breza të mirë, breza të hajrit.

15 Ali Ünal, Amerika’da Bir Ay, fq. 78

Ku keni qeni deri tani?

Një njeri i Hizmetit tregon:

Ishte viti 1994. U vonova për një bisedë me miqtë. Thashë se kisha shkuar te një i afërm i një miku për të shprehur ngushëllimet e mia, me qëllimin për të kërkuar falje dhe për t’u justifikuar. Ishte një vdekje shumë interesante. Burri që vdiq papritur mori katër telefonata nga djali, vajza dhe dhëndri pak para se të vdiste.

Burri u befasua mjaft nga këto telefonata njëra pas tjetrës. Ai thoshte: “Jam mirë”, por brenda diçka i thoshte: “Ka diçka të çuditshme në këtë punë!” Ai vdiq aty ku ishte ulur. E gjithë kjo ndodhi brenda gjysmë ore.

Pasi tregova këtë ngjarje interesante, një i ri që e pashë për herë të parë në bisedë tha: “Nëse më lejoni, dua t’ju tregoj një ngjarje të ngjashme?” Ai tha, pasi mori pëlqimin nga ne, filloi të thoshte:

– Sinqeriteti juaj dhe miqësitë dhe bisedat kaq të mira kanë ndikuar shumë tek unë. Ne sapo u takuam, por pendohem“Pse nuk ju kam gjetur deri tani?” E shihni, unë nuk kam krah. Më lejoni t’ju tregoj për një aksident automobilistik dhe parandjenja të ngjashme me ato që sapo përmendëm.

Kaluan dhjetë ditë para se të martoheshim me të fejuarën time Ipek. E çova në një bar atë ditë. Pak më vonë, erdhen shokët e mi, dhe shoku im i nushtë Murati me dy të dashurat e tij. “Mirë se erdhe,” i thashë, “Pse keni ardhur?” unë pyeta. Ata thanë: “Ne jemi këtu për të vdekur!” dhe ata filluan të qeshin. “Edhe ne!” thamë duke bërë shaka.

Pas pak doli miku im me emrin Hakan bashkë me dy vajza. Në ato qast ai u tha: “Mirë se vini, pasi nuk ishte koha që ne të mblidheshim kështu. Pse keni ardhur këtu në këtë orë?” E pyeta dhe ata qeshën, pa e ditur se çfarë kishim folur më parë: “Kemi ardhur të vdesim!” ata thanë.

Pasi pimë pijet, u larguam nga lokali. I dhashë makinën time Hakanit dhe u futëm në makinën e Muratit.

Kishte diçka ndryshe te Ipeku atë mbrëmje. Doja që ajo të ulej në sediljen e pasme ne mes. Për shkak se Murati do të drejtonte makinën, një nga të dashurat e tij ishte ulur pranë saj në pjesën e përparme. Por me gjithë insistimin tim, Ipek nuk donte të ulej në mes dhe më kërkoi të ulesha në mes. U detyrova të ulesha.

Pak më vonë, rrugës patëm një aksident shumë të rëndë, Murati, Ipeku dhe vajza pranë meje vdiqën pikërisht aty dhe unë rashë në koma. Krahu më është prerë tashmë dhe organet e brendshme më dalin. Vajza e ulur në pjesën e përparme shpëtoi disi dhe doli nga makina pa shikuar prapa. Kur erdhi policia dhe pa skenën, ata menduan se ishim të gjithë të vdekur dhe na dërguan në morg. Pastaj ata u kthyen në morg për identifikimin e emrit dhe kur hapa derën, lëviza dhe bërtita. I emocionuar polici ka nxjerrë armën, por i ka rënë të fikët dhe është rrëzuar përtokë. (Ky polic doli në pension pas disa muajsh trajtimi psikologjik.)

Më pas më çuan menjëherë në mjekim, munda të shërohem pas një trajtimi të gjatë brenda dhe jashtë vendit. Hakani gjithashtu vdiq në një aksident trafiku. Me sa duket, kishin mbetur vetëm dy.

Ndërsa Murati po fliste për të gjitha këto, ne po dëgjonim sikur na mbante frymën. Murati, duke kaluar në një aspekt tjetër të çështjes, tha:

– Më vonë mësova: Miku im Murati kishte përgatitur një varr 10-15 ditë para aksidentit dhe madje thirri një hoxhë dhe i tha: “Lexo Kur’an, lutu”. Ai tha: “Ky është varri bosh, për kë do ta bëj?” Hoxhë “ju lutuni, ai që hyn do të vijë shpejt”.

Pas aksidentit, ai u varros në varrin që kishte gërmuar. Më në fund, para se të dilte me mua, e fejuara ime Ipek, i paketoi të gjitha rrobat e saj në valixhe dhe la një shënim mbi të duke thënë: “Nëse nuk vij, jepjani këto të varfërve, Agjencisë për Mbrojtjen e Fëmijëve”. Tashmë atë ditë besova se e fejuara ime e ndjeu aksidentin. Meqë më donte shumë, donte të ulej në mes dhe të më mbronte. Sepse aty pashë për herë të parë qëndrimin e saj kokëfortë, që nuk e kisha hasur kurrë.

Duke thënë këtë, Muratit i lotuan sytë. Ai ngriti kokën dhe bëri një pyetje:

– Kishte besim në Allahun, nuk pinte alkool, ishte dashamirës, i ndershëm, vetëmohues. Por për shkak të situatës në të cilën u rrit, ai nuk dinte shumë për fenë. Pyes veten a do ta falë Zoti?’ Ne u përpoqëm ta ngushëllojmë një person të tillë që është rritur në një varfëri dhe tëhuajsim të ngjashëm me atë të kohës së Luftës civile osmane (Fetret devrine), duke thënë: “Mëshira e Zotit është e gjerë, nuk duhet humb shpresën tek Zoti asnjëherë”.

Murati më vonë tha për veten e tij: “Unë besoj në Zot. Unë nuk kam pirë një vit. Por kam jetuar larg fesë. Nuk dija. Nuk kisha dorë për të mbajtur. A do të më falë Zoti edhe mua?” Përsëri, ne folëm fjalë ngushëlluese për gjerësinë e mëshirës së Allahut. Sytë i buzëqeshnin. Murati na tha: “Nuk dua të largohem nga ju, do të doja të bashkohem në të gjitha bisedat tuaja nëse më lejoni”. Ne po plotë sinqeritet i thamë “Ne të presim!”

Javën tjetër donte të vinte tek ne duke mbledhur prerjet e lajmeve në gazetë për aksidentin dhe duke bërë një dosje, por kur erdhi kriza epileptike që e kapi pas aksidentit, shoku i tij Ismail beu e çoi në shtëpinë e tyre. menjëherë, dhe kur u shërua, ai telefonoi miqtë e tij dhe kërkoi falje që nuk mundi të vinte. Javën tjetër, epilepsia e kapi në banjë. Ai u rrëzua dhe plagosi kokën dhe u dërgua menjëherë në spital. Nuk na njihte kur shkuam për vizitë. Ai ndërroi jetë disa ditë më vonë.

Javën tjetër donte të vinte tek ne duke mbledhur prerjet e lajmeve në gazetë për aksidentin dhe duke bërë një dosje, por kur erdhi kriza epileptike që e kapi pas aksidentit, shoku i tij Ismail Beu e çoi menjëherë në shtëpinë e tyre, dhe kur u bë më mirë, u telefonoi miqve dhe kërkoi falje që nuk mundi të vinte. Javën tjetër, epilepsia e kapi në banjë. Ai u rrëzua dhe plagosi kokën dhe u dërgua menjëherë në spital. Nuk na njihte kur shkuam për vizitë. Ai ndërroi jetë disa ditë më vonë.

Të gjithë miqtë e tij, djem e vajza, qanin për këtë të ri të dashur në rrugën Bagdat. Ata erdhën në varrim. Kur u prezantuam dhe u përkulëm pranë tyre, të gjithë u bënë si molë rreth nesh dhe thanë: “Murati erdhi tek ne pasi u takua me ju dhe na tha shokë kam takuar njerëz shumë të pastër. Le të gjejmë mënyrën më të mirë për t’i kontaktuar ata. Kjo rrugë që ne marrim nuk është rruga e duhura. Tani dua të mësoj dhe jetoj Islamin. Përndryshe, gjithçka është e vdekshme, gjithçka është bosh.” Ai donte që ne të ulnim të bisedonim me ju, por nuk jetoi aq sa të na prezantonte, thanë ata.

Kjo do të thoshte se ai e kishte shfrytëzuar mirë frymën e fundit që i kishte dhënë Zoti. Ne shkuam te familja e tij për të shprehur ngushëllimet tona. Edhe aty motra, nëna dhe babai na thanë: “Murati fliste gjithmonë për ju, ju donte shumë”.

Ditën e varrimit ishte një i ri me kokë të mbuluar, “Muratin e doja shumë. Kur dëgjova për vdekjen e tij, makina ime u përplas në mur, kështu që mora një lëndim në kokë. Por unë do t’ju them diçka. A duhej të vdiste Murati që ne të takoheshim me ju? Pse nuk na merrni edhe neve në mesin tuaj?” shprehu ai qortimet e tij.

Më vonë mësuam se Murati ishte një i ri shumë bujar dhe u bë edhe më bujar pas vdekjes së Ipekut. Tani ai shtrihet në varrin që kishte ndërtuar pranë të fejuarës së tij Ipek, para se të vdiste në varrezat Karaxhaahmet.16

16 İbrahim Refik, Hadiselerin İbretli Dili, fq. 98.

“Nëse e përkrahni Allahun (fenë e Allahut), edhe Ai do t’ju ndihmojë.” Allahu i Madhëruar në Kur’an thotë:

“O besimtarë! – druajuni Perëndisë ashtu si duhet t’i druani dhe vdisni vetëm duke qenë muslimanë!” (Ali Imran, 3/102).

Ky varg do të thotë të mbani këmbët fort, të mbroni zemrën tuaj, të mos harroni qëllimin e krijimit tuaj dhe t’i përmbaheni marrëveshjes. Ka një besëlidhje mes nesh dhe Zotit tonë. Në fakt, “ ...përmbushni premtimin që më keni dhënë – Edhë Unë do ta përmbushi atë që u kam dhënë, e frikohuni vetëm prej Meje!” (Bekare, 2/40) ajeti e shpreh këtë të vërtetë. Premtimi i dhënë është ta njohim Atë, ta tregojmë Atë dhe ta adhurojmë siç duhet. Nëse kjo bëhet, Ai do t’i falë robërit e tij, do ta trajtojë me mëshirë dhe do t’i japë xhennetin.

Ekziston një mënyrë tjetër e ngjashme për t’i mbajtur këmbët fort në tokë. Allahu i Madhëruar e shpall këtë të vërtetë në thënien e Tij si vijon: “O ju që besuat! Nëse e përkrahni Allahun (fenë e Allahut), Ai do t’ju ndihmojë dhe nuk do t’ju lërë të rrëshqiteni në betejë.” (Muhammed, 47/7) Askush nuk mund ta ndihmojë Allahun. Ai nuk ka nevojë për ndihmën e askujt. Të ndihmosh Atë është t’i shërbesh fesë së Zotit dhe të punosh për të lavdëruar emrin e Tij. Ata që mbrojnë fenë e Allahut këtu, Allahu do t’i mbrojë nga përtej, do t’i vendosë këmbët e tyre në tokë të fortë dhe do t’u mundësojë të hyjnë në varr me besim.

Kjo vlen për të dyja palët. Me fjalë të tjera, ata që merren dhe të interesuarit i presin shumë surpriza në botën tjetër. Këtu është një shembull i jetës reale. Një i ri me emrin Safa, i cili punon në Azinë Qendrore dhe gjithashtu studion atje në universitet, tregon:

“Ne kishim një shok që kishte të drejtë të studionte me bursë shtetërore. Ishim në të njëjtin fakultet, në të njëjtën klasë. Ai ishte maturant i shkollës së mesme profesionale. Këtu ai jetonte në një konvikt që i përkiste universitetit shtetëror. Kur shkoi në vendlindje gjatë pushimeve verore, babai i tij nuk e gjeti dot djalin e tij siç e kishte dërguar. Ai tha: ‘Bir, gjithçka ka ndryshuar për ty(!), nuk do të të dërgoj më atje!’ Miku këmbënguli, por nuk mund t’i pëlqejë babait të tij. Pas këmbënguljes së gjatë të shokut tonë, ‘Babi, shkollimi im...’, po këmngulte djaloshi dhe babai i tij tha: ‘Nëse qëndroni atje me njerëz të moralshëm, do të pranoj të të dërgoj atje’ vendosi kusht ai. Miku ynë ra dakord dhe premtoi për këtë.

Ai erdhi të më gjente në fillim të vitit shkollor sepse ishim në të njëjtën klasë. Ai shpjegoi situatën e tij, duke këmbëngulur, sikur të lutej. “Që të mësoj këtu më duhet të qendroj me. Ky është kushti i babait tim, ose nuk do të më lërë këtu. Unë thashë: ‘Mundet, por duhet të flas me shokët.’ Unë sapo fola me shokët e mi. Askush nuk e pa si të duhur, sepse nami i tij njihej për të keq. Ata thanë: “Kjo do të na bëjë keq edhe në reputacionin tonë. Sado që insistova, nuk mund t’i bindja që ta pranonin.

Ai më takonte çdo ditë në shkollë duke më thënë: “Çfarë ndodhi?” Po mundohesha ta kaloja duke thënë: “Jemi takuar, do të shohim...”, përpiqesha që ta kuptonte. Këmbëngulja e tij nuk pushoi, u përpoqa t’i bindja miqtë e mi. Në fund shokët me të cilët qëndruam më thanë: “Po të doje kaq shumë rri me të!”. E pranova këtë ofertë dhe mora disa shokë të tjerë me vete dhe e ftova atë në një shtëpi që mbaja.

S’kaloi shumë, sjellja e shokut tonë filloi të ndryshonte dhe ai filloi të braktiste zakonet e tij të gabuara. Pas pak, ai kishte ndryshuar krejtësisht, fytyra dhe zemra i ishin ndriquar. Të rinjtë e lagjes dhe fqinjët na vinin për vizitë, të gjithë e donin shumë. Një ditë ai u sëmur befas. E çuam në spital. “Ju jeni shumë vonë!” tha doktori. I kishte plasur apendiksi, disi nuk e vuri re për një kohë të gjatë, rrjedhja u përhap në organet e brendshme dhe e shkatërroi plotësisht dhe ai këshilloi: “Thirrni të afërmit tuaj nëse dëshironi, që ta shohin për herë të fundit”. Ne telefonuam menjëherë familjen e tij. Në të vërtetë, babai i tij arriti në frymën e tij të fundit.

Kishin kaluar disa muaj. Një natë, pashë në ëndërr atë shokun tonë. Ne ishim ulur në dysheme duke pirë çaj dhe duke biseduar në të njëjtën kohë. Ai qëndronte në njërën anë, dhe një mik tjetër u ul pranë meje. “Si u sollen me ty?” e pyeta. “Duke qenë njeri si ju ata më pranuan. Ata nuk i hedhin në xhehennem njerëzt si ju këtu. Prandaj më çuan në xhennet.’ U zgjova. po qaja. Për orë të tëra nuk munda të çlirohesha nga ndjesitë që përjetova.”17

Bediuzamani jep lajmin e mirë se ata që i shërbejnë besimit dhe Kur’anit në këtë kohë do të shpëtojnë, në dashtë Zoti dhe thotë: “Ata janë njerëzit e besimit (ehli-iman) dhe njerëzit e shpëtimit (ehli-nexhah)”.

Allahu është në gjendje të bëjë ndryshme të mëdha me ata të paktë që kanë zgjedhur rrugën e Tij. Bekimi i Tij është i pafund. Dera e mëshirës do të hapet gjerësisht me çdo veprim të sinqertë. Përderisa nuk ndahemi nga karvani i tij i përjetësisë, rrugët e tij ndriçuese, e vërteta dhe realiteti...

17 Mehmet Akar, Mesel Ufku, fq. 138.

Për heronjët që kemi mall

Kemi dëgjuar shumë. Kemi parë shumë gjëra dhe jemi tronditur nga shumë ngjarje. Por ne nuk mund të hidhnim tutje trishtimin dhe të gjenim paqen. Ne nuk ishim të kënaqur me ndjenjat tona dhe nuk mund të arrinim besimin. Për shkak se nevojat tona janë të ndryshme, gjërat që na u dhanë për të përmbushur ato nevoja ishin krejtësisht të ndryshme.

Ne prisnim heroin që do të shkonte deri te fajtori dhe mëkatari dhe do të rënkonte me zemra të thyera. Fjalët e tij janë prekëse, shpirti i tij është i zjarrtë, shprehjet e tij janë aq serioze si havarijun/apostulli...

Prej vitesh, ne kemi pritur për këta njerëz të së vërtetës, besimin dhe urtësinë e të cilëve mund ta pimë të sigurt dhe t’ua hapim zemrën me sinqeritet. Ndërsa zitë e bukës, sëmundjet dhe frika na mbulonin, ndërsa mjerimi më i turpshëm na gërryente shpirtin dhe na gërryente vullnetin, me shpresat tona të shndritshme, gjithmonë dëgjonim në vesh frymëmarrjet e tij të ringjallura dhe ringjalleshim me shpresë.

Nëse mund të gjenim atë që kemi dëgjuar dhe ndjerë dhe nëse mund të besojmë atë që kemi gjetur; Shumë shkelje do të ishin mbyllur dhe shumë të pakapërcyeshme do të ishin kapërcyer. Por u mblodhëm një mijë herë, u mbushëm me shpresa një mijë herë, u përgatitëm të zemëroheshim një mijë herë, dhe e thyem betimin një mijë herë; sepse ne nuk mund të gjenim atë që kërkonim dhe nuk mund të shihnim atë që kërkonim kur e gjetëm!

Ne kishim zemra të etura për dhembshuri dhe dashuri. Njerëzimi i kërkuar; ai donte madhështinë. Hej! Na u bë shpirti të pijë mjerim dhe zemrat tona u përpoqën të mësoheshin me një mijë e një lloj vrazhdësish. Të shtypurit, të hidhëruarit dhe të shtypurit po shtyheshin nga e djathta në të majtë, nga e majta në të djathtë dhe ne po hamë veten në një kërdi të pafund. Me gjithë gjendjen tonë të mjerueshme dhe të vajtueshme me “tiranët, robërinë, dominimet, veset, hallet e ndryshme e sëmundjet e ndryshme”, ne vazhdimisht ishim të keqtrajtuar dhe të mësuar me ambicie të pangopura.

Kjo është arsyeja pse ne nuk mund të besojmë më tek të gjithë dhe të flasim me të gjithë. Kur kërkojmë “Dilber-i Gülber (bukuroshja që mbledh trëndafila)”, duam që ajo të jetë“Ruhsar-ı ahmer (faqe kuqe)”, kur kërkojmë “fatih khajberi (çlirues të Khajberit)18”, pranë teje presim edhe një sherbetor besnikë si Kamberi. Gjejmë apo jo; Jemi zemërthyer, duam pastërti, duam sinqeritet dhe duam mirësi në rrugën e këtyre njerëzve të magjepsur.

Pasi kemi përjetuar kaq shumë neglizhencë dhe madje edhe tradhti, duket si shkujdesje për të kapërcyer dyshimet tona dhe për të toleruar atë që hasim. Po, me gjithë qëllimet tona të mira dhe tolerancën, ne nuk mund t’i kapërcejmë hezitimet tona për këtë çështje dhe nuk mund të dalim nga atmosfera e mungesës së besimit.

Bindja dhe pastrimi i dyshimeve tona varet nga vazhdimësia e veprimeve të groposura të sinqeritetit të heronjve tanë. Falë veprimeve të tyre bindëse do të çlirohemi nga murtaja e paramendimit të keq dhe mosbesimit që kemi mbajtur mbi supe prej vitesh.

Jemi lodhur nga thirrjet e bëra me fjalë, vulgariteti i veprimeve, heroizmi i rremë i paargumentuar nga fitoret, dëshira e zjarrtë për të jetuar, ambicia për prosperitet dhe dëshira për

18 Është fjala për Aliun (r.a.), i cili ka qenë çliruesi i kështjellës Khajber (Përkthyesi H.S).

gradë. Presim nga Herakliti ynë vullnetin për të sjellë ujë nga mali Kaf, vendosmëri bindëse në veprimet e tyre, brumosje në fitoret e tyre me shkëlqimin dhe punën e tyre fizike; presim vetëmohim, mirësi dhe altruizëm nga ndjenjat e begatisë materiale-shpirtërore me dëshirën për t’i mbajtur gjallë.

Mendimet e tij janë të qarta dhe të prekshme; Le të jenë rrugët pa zigzag dhe të drejta. Le të mendojë, le të jetojë, le të përkthejë dhe të shpjegojë atë që ka jetuar. Mos u bëni hipokritë dhe të na mashtroni...!

Qofshin një mijë rreshta dhimbjeje dhe vuajtjesh në fytyrën tuaj! I qofshin sytë të përlotur, zemra e thellë, ndërgjegjja zgjuar...! Le të jetë tek ai vetëllogaria dhe fisnikëria e teqes; logjika dhe arsyetim i shkollës/mektebit; Le të marrë frymë me disiplinën dhe bindjen si një ushtri dhe me të të na shprehë përsosmërinë e tij...!

Qoftë populli ynë, të cilit i është prerë zemra nga koka, të cilit i është hequr shpirti nga ndërgjegjja dhe që është thirrur në robëri vetëm me disa ndjeshmëri, mund ta shpëtojë nga depresioni shekullor dhe ta integrojë dhe zhvillojë në natyrën e tij!

Zoti e ruajtë lart kujtimin e tij; Le të mos bëhet monopol në mendim dhe shërbim dhe të mos harrojë se rrugët për tek Allahu (xh.xh) janë sa frymëmarrja e krijesave!

Le të jetë proaktiv dhe në krye të shërbimit; Le të mos harrojë se vendi i tij është shumë prapa në paga dhe shpërblime. Dhe të paktën, si një Katon (komandanti i përulur kartagjenas që udhëhoqi ushtrinë e tij drejt fitoreve gjatë luftës dhe pushtoi fushat e tij në kohë paqeje), pasi të përmbushë detyrimet e tij ndaj popullit të tij, ai duhet të largohet dhe të presë për një moment të dytë përgjegjësie dhe detyrë!

Njerëzit e parë të së vërtetës të kësaj bote të bekuar ikën kur iu ofrua komandimi. Dhe kur u detyruan të merrnin përsipër, ata e shkarkonin veten herë pas here dhe donin talente dhe merita të tjera për të marrë përsipër punën...

Ata që ndërmarrin një projekt të ri të ringjalljes duhet të jenë në këtë linjë. Përndryshe, lufta që do të shkaktohet nga sy lakmitarë të panumërt dhe të pakufizuar kundër një numri të kufizuar pozicionesh dhe gradash do të jetë e pashmangshme dhe shumë e ashpër. Sidomos nëse kjo pikëpamje kalohet në emocione naive dhe të reja...

Nuk e di nëse mund t’i shohim këta njerëz që presim si apostuj, duke marrë frymë nga sinqeriteti. Megjithatë, do të theksojmë edhe një herë se na duhen këta shpirtra që premtojnë jetë, si ajri dhe uji dhe do të lusim Krijuesit të Madhërishëm - me gjuhën e “peshkut në det të gazeles në mal” - që të mos na bëjë të presim shumë19

19 M. Fethullah Gülen, Çağ ve Nesil, fq. 19-22.

A është e nevojshme të merrni lejen e prindërve për t’i shërbyer fesë?

Shembulli më i dukshëm në këtë drejtim është Hazret Aliu. Ishin ditët e para të shpalljes. I Dërguari i Zotit po falej me Hatixhen. Aliu, i cili është vetëm dhjetë vjeç, po i shikonte me admirim. Pasi mbaroi namazi, ai u habit dhe pyeti: “Çfarë po bënit?”

Pejgamberi i tha: “O Ali, kjo është feja e zgjedhur dhe e pëlqyer nga Allahu. Po të ftoj të besosh në një Zot. Unë i ndaloj njerëzit të adhurojnë idhuj që nuk u bëjnë dobi e as dëm njerëzve.” Duke pushuar për një moment, Aliu tha: “Kjo është diçka për të cilën nuk kam dëgjuar kurrë më parë. “Nuk mund të bëj asgjë pa lejen e babait tim”, tha ai. Këtë çështje nuk ia hapi askujt atë ditë. Ai e kaloi natën duke menduar. Me dritën e agimit lindi një dritë në zemrën e tij. Ai shkoi drejt e në praninë e të Dërguarit të Allahut (paqja qoftë mbi të) dhe tha:

“Kur më krijoi Allahu, babai im nuk e pyeti Ebu Talibin. Pse duhet të shkoj dhe të kërkoj leje prej tij për të besuar dhe adhuruar Allahun?”20 Kështu, ai mori nderin të ishte fëmija i parë musliman.

Po, Aliu do ta njihte krijuesin e tij, do të besonte në të dhe do ta adhuronte. Nuk do të kishte kuptim që ai të shkonte të konsultohej me të atin dhe të merrte mendimin e tij. Prandaj, gjëja kryesore për një person është të jetë në gjendje t’i shërbejë fesë së tij. Megjithatë, duke bërë këtë, nuk duhet të shkohet me një qëndrim që do t’i ofendojë dhe do t’i thyejë zemrat e tyre.

Një nënë apo baba, nëse thonë “Mos i shërbeni besimit dhe Kur'anit!”, pra urdhërojnë rebelim, atëherë nuk do t’u binden vetëm për këtë çështje. Kështu, referuar edhe në Kur’an: “Nëse insistojnë ata, që të më bësh Mua shok për atë që nuk din asgjë, mos i dëgjo, por shoqërohu me ta në këtë jetë me të mirë, e ndiqe rrugën e atij që drejtohet tek Unë; pastaj, tek Unë do të ktheheni dhe Unë do t’ju lajmëroj për atë që keni punuar!” (Lukman, 31/15) tregon se është e nevojshme të përgjigjemi me mirësi ndaj tyre.

Besimtarët që shërbejnë si rezultat i të qenit në rrugën e Tij, duhet të jenë të vetëdijshëm se janë nën një shërbim të madh dhe të rëndësishëm. Le të lutemi nga mëshira e Allahut të Madhëruar, që të rrisë entuziazmin e vëllezërve tanë që vrapojnë në rrugën e tij dhe të na nderojë me rastin dhe nderin për të shërbyer.

Sepse, pasi fiton dashurinë, frymën dhe entuziazmin për të qenë në rrugën e Tij dhe për të arritur një nivel të caktuar, nëse sinqeriteti dhe qiltërsia nuk mund të ruhen me të njëjtin entuziazëm dhe emocion, nëse nuk mund të lëvizësh me të njëjtin ritëm, të paktën pasi nëse mundësitë e sodit nuk mundet të ruhet, ky amanet mund të merret dhe t’i jepet dikujt tjetër. Ky është ligji i pandryshueshëm i Zotit. I tillë është zakoni hyjnor. Prandaj, është e nevojshme të lutemi dhe t’i lutemi madhnisë së Tij në mënyrë që të mos refuzoheni dhe të mos shtyhemi jashtë rrethit të sherbimit.

Zoti ynë na bëftë që t’i shërbejëmë fesë së Tij dhe na ruajtë gjallërinë gjithmonë! 20 Ibni Hisham, Sîre, 1/264.