BESIMI

Fjala iman do të thotë besim, siguri. Si terminologji e fesë islame, iman (besim) do të thotë miratim dhe vërtetim i profetit Muhamed (s.a.s.) në konkluzionet fetare të njohura si kategorike (dharurat-i dinije) të sjella prej tij nga Allahu i Lartë, pranim pa lëkundje i gjërave të lajmëruara prej tij, besim me zemër se ato janë të drejta e të vërteta, do të thotë pohim i ndërgjegjshëm dhe ndjerje me zemër. Në lidhje me përkufizimin e besimit, ka pasur nga ata që, krahas miratimit me zemër, kanë shtuar edhe shprehjen "pohim me gojë". Ndërkaq, shumica e dijetarëve, pohimin (deklarimin me gojë) e kanë konsideruar kusht vetëm për zbatimin e konkluzioneve materiale-temporale. E thënë ndryshe, pohimin e kanë parë jo si thelbin dhe të vërtetën e besimit, por si kusht të tij. Duke u nisur nga kjo, edhe nëse një njeri që ka besuar me zemër, në disa situata, nuk e pohon dot besimin me gojë, besimi i tij vazhdon të jetë i vërtetë dhe i vlefshëm. Bie fjala, ashtu siç besimi i memecit është i vlefshëm, edhe besimi i personit i cili, përballë detyrimit për mohim ose herezi dhe rrezikut të jetës, mohon me gojë, vazhdon të mbetet i vërtetë. "Përveç atyre që, duke e pasur zemrën të ngopur plot besim, detyrohen ta mohojnë fenë dhe e thonë fjalën e mohimit vetëm me gojë, për ata që, pasi e kanë besuar Allahun, mohojnë duke ia hapur zemrën mohimit, shtresojnë në të herezinë, ka, nga ana e Allahut një ndëshkim të rëndë!" (Nahl, 16/106)

Politeistët kurejshë e shtrënguan Jasirin dhe familjen e tij të ktheheshin nga feja. Kur Jasiri me të shoqen, Sumeje, nuk pranuan, politeistët i copëtuan me anë të deveve. Amari (r.a.) që e pa se ç'pësuan i ati me t'ëmën, e tha me gojë atë që deshën politeistët. Profeti (s.a.s.) bëri të ditur se Amari përdori lejen e dhënë. Ajeti i mësipërm është zbritur për të njoftuar këtë leje.

Besimi është një pishtar që ndez Allahu brenda vetes së njeriut në përfundim të përdorimit nga njeriu të mendjes (arsyes) ose në përfundim të meditimit të universit dhe të vetvetes.

Besimi është edhe dritë, edhe fuqi. Njeriu që arrin besimin e vërtetë, mund ta sfidojë gjithësinë dhe, sipas fuqisë së besimit që ka, mund të shpëtojë nga trysnia e ngjarjeve dhe dukurive.

Të vërtetën e besimit, e cila është çështja më me rëndësi e njerëzimit, mund ta trajtojmë nga këndvështrime të ndryshme:

a. Besimi sipas çështjeve ose bazave që duhen pohuar

Specifikat që duhen besuar, Profeti (s.a.s.) i ka përmbledhur në gjashtë baza: besimi te Allahu, besimi te engjëjt e Allahut, besimi te librat e Allahut, besimi te të dërguarit e Allahut, besimi në botën tjetër dhe besimi te kaderi i Allahut. Në këtë deklaratë profetike të njohur si hadithi Xhebrail, besimi trajtohet së bashku me konceptet islam dhe ihsan. Si i fundit i tre koncepteve të përmendura njëri pas tjetrit këtu, ihsan përcaktohet si vetëdije e adhurimit sikur ta shihje Allahun. Kjo na tregon këtë të vërtetë: për të kapur një horizont të tillë vetëdijeje, njeriu, para së gjithash, duhet t'i ngrejë mendimet dhe përfytyrimet mbi një besim të shëndoshë, bazat e të cilit i ka përcaktuar feja. Dhe këtë besim duhet ta ngulisë dhe thellojë me vlerat praktike të Islamit, si namazi, agjërimi, dhurimi etj.¹⁶

b. Besimi sipas shtresimit në zemër

Asgjë nuk mund të dalë në fushën e ekzistencës në botën e jashtme e në vetveten tonë (në botën tonë të brendshme) pa e njohur Allahun, pa u mbështetur në fuqinë e Tij. Deklaratat e Kur'anit në formën "Krijuesi i çdo gjëje është Allahu", na mësojnë se çdo formim, ndryshim dhe transformim objektiv-subjektiv në ekzistencë, fiton ekzistencë me anë të aktit krijues të Tij. Prandaj themi se është Allahu që i jep ekzistencë besimit dhe orientimit të shfaqur në subjektin (zemrën, vetveten) e njeriut. Kjo e vërtetë është shprehur kështu në Kur'an: "Allahu jua bëri të dashur besimin dhe jua zbukuroi ndër zemra." (Huxhurat, 49)7) "Kë ta orientojë Allahu, ai është orientuar..." (Isra, 17/97)¹⁷

Allahu (xh.xh.) nuk ia vë me zor në zemër besimin atij që nuk e kërkon besimin duke përdorur vullnetin e vet. Dhe le ta pohojmë menjëherë se nga kjo përjashtohen ata që Allahu i orienton me favorin detyrues (determinues) mbështetur mbi shumë urtësi të Tij që i dimë apo nuk i dimë. Dhënia njeriut besim dhe orientim nga Allahu varet nga zelli dhe përpjekja që ka për të treguar njeriu për këtë. Parashtrimet e bëra nga dijetarët suni nga ky këndvështrim mbi besimin mund t'i përmbledhim në këtë mënyrë: "Besimi është një dritë e ndezur ose e krijuar nga Zoti në zemrën e njeriut pasi njeriu të ketë përdorur vullnetin e vet të pjesshëm!"

c. Besimi sipas vlerave dhe mundësive që i ka përftuar njeriut

Besimi është një burim drite që, duke e çliruar njeriun nga kufijtë e ngushtë, statikë dhe mbytës të botës fizike, e bashkon atë në një të vetëm me botët jashtë tij dhe e ndriçon atë.

Duke u nisur nga fakti që besimi e bën personin bashkëbisedues të Allahut, i cili është zotëruesi i vetëm i tërë ekzistencës, dhe e lidh pas Tij, është një burim i madh force që i jep njeriut qetësi dhe nder.